📊 MO energiya diagrammasi
Oktaedrik kompleks uchun to'liq MO diagrammasi • σ va π ta'sirni hisobga olgan holda
📋 Oktaedrik kompleks MO diagrammasi haqida
MO diagrammasi — ligand maydon nazariyasining eng muhim natijasi. Bu diagramma metall va ligand orbitallarining simmetriya bo'yicha o'zaro ta'sirini ko'rsatadi. Diagramma uch qismdan iborat: chapda metall orbitallari, o'rtada MO lar, o'ngda ligand SALC lari. Oktaedrik kompleks uchun bu diagramma barcha xossalarni tushuntirib beradi.
🏗️ MO diagrammasining tuzilishi
Chap qism — Metall orbitallari
Chap tomonda metallning valent orbitallari energiya sathlari bo'yicha joylashgan:
- • 3d (5 ta orbital) — o'rtacha energiya
- • 4s (1 ta) — yuqoriroq energiya
- • 4p (3 ta) — eng yuqori energiya
- • Barcha orbitallar ionlanish darajasiga qarab siljiydi
O'rta qism — Molekulyar orbitallar
O'rtada metall va ligand orbitallari ta'sirlashib hosil qilgan MO lar:
- • Bog'lovchi MO — past energiya (asosan ligand xarakterida)
- • Bog'lamaydigan MO (t₂g) — o'rtacha energiya (sof metall)
- • Bo'shashtiruvchi MO (eg*) — yuqori energiya (asosan metall xarakterida)
O'ng qism — Ligand SALC lari
O'ng tomonda ligand orbitallarining simmetriya bo'yicha guruhlari:
- • a₁g — 1 ta (eng past energiya)
- • t₁u — 3 ta (o'rtacha)
- • eg — 2 ta (yuqoriroq)
- • t₂g — mos kelmaydi, ta'sirlashmaydi!
📊 To'liq MO energiya sathlari (pastdan yuqoriga)
| # | MO belgisi | Turi | Simmetriya | Soni | Elektronlar | Xarakteri |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 1a₁g | Bog'lovchi | a₁g | 1 | 2 e⁻ | Asosan ligand (s) — eng past |
| 2 | 1t₁u | Bog'lovchi | t₁u | 3 | 6 e⁻ | Asosan ligand (p) — past |
| 3 | 1eg | Bog'lovchi | eg | 2 | 4 e⁻ | Ligand + Metall aralash |
| 4 | t₂g | Bog'lamaydigan | t₂g | 3 | d-e⁻ (1-10) | Sof metall — KMN dagi t₂g! |
| 5 | eg* | Bo'shashtiruvchi | eg | 2 | Bo'sh | Asosan metall — KMN dagi eg*! |
| 6 | t₁u* | Bo'shashtiruvchi | t₁u | 3 | Bo'sh | Asosan metall (p) — yuqori |
| 7 | a₁g* | Bo'shashtiruvchi | a₁g | 1 | Bo'sh | Asosan metall (s) — eng yuqori |
🔢 Elektronlarning MO larga joylashishi
Ligandlardan kelgan elektronlar (12 ta)
- • a₁g (1σ): 2 ta e⁻
- • t₁u (3σ): 6 ta e⁻
- • eg (2σ): 4 ta e⁻
- • Jami: 12 ta elektron — barcha bog'lovchi MO larni to'ldiradi
Metall d-elektronlari (1−10 ta)
Metallning d-elektronlari t₂g (bog'lamaydigan) va eg* (bo'shashtiruvchi) orbitallarga joylashadi. Aynan shu elektronlar soni va taqsimoti kompleksningmagnit xossasi, rangi va barqarorligini belgilaydi.
Misol: [Co(NH₃)₆]³⁺ (d⁶, quyi spin)
- • Ligandlardan: 6×NH₃ = 12 ta e⁻ → bog'lovchi MO larga
- • Co³⁺ dan: 6 ta d-e⁻
- • 6 ta d-e⁻ → t₂g⁶ (barchasi juftlashgan)
- • eg* — bo'sh
- • Natija: diamagnit, rangi sariq
🔄 LMN MO diagrammasi va KMN bog'liqligi
Qiziqarlisi shundaki, LMN MO diagrammasidagi t₂g va eg* orbitallarKMN dagi t₂g va eg orbitallarga aynan mos keladi! KMN soddalashtirilgan model bo'lib, faqat shu ikkita sathga e'tibor beradi.
Δo = E(eg*) − E(t₂g)
Bu farq LMN da hisoblanishi, KMN da esa faqat empirik o'lchanishi mumkin. LMN ning KMN dan asosiy ustunligi ham shunda!
✅ Asosiy xulosalar
- MO diagrammasi 3 qismdan iborat: metall, MO, ligand SALC
- Jami 7 ta energetik sath (4 bog'lovchi/ bog'lamaydigan + 3 bo'shashtiruvchi)
- Ligandlardan 12 ta elektron bog'lovchi MO larga joylashadi
- t₂g va eg* — KMN bilan bir xil, lekin LMN da nazariy hisoblanadi
- Δo = E(eg*) − E(t₂g) — LMN da hisoblash mumkin