🔄 σ-bog'lanish LMN da
σ-donor ligandlar • Metall orbitallari va ligand SALC lar • Bog'lovchi va bo'shashtiruvchi MO
📋 σ-bog'lanish haqida
σ-bog'lanish — barcha koordinatsion birikmalarda mavjud bo'lganasosiy bog'lanish turi. Har bir ligand kamida bitta σ-donor orbitalga ega. LMN da 6 ta ligandning 6 ta σ-orbitallari simmetriya bo'yicha a₁g, t₁u va eg SALC larga birlashtiriladi. Bu SALC lar metallning s, p va d orbitallari bilan ta'sirlashib, bog'lovchi va bo'shashtiruvchi MO larni hosil qiladi.
🔬 σ-bog'lanish mexanizmi
Ligand tomoni
- • Har bir ligand 1 ta σ-orbital beradi (taqsimlanmagan elektron jufti)
- • 6 ta ligand → 6 ta σ-orbital
- • Bu 6 ta orbital SALC larga birlashtiriladi
- • Har bir SALC 2 ta elektron tutadi (jami 12 ta e⁻)
Metall tomoni
- • Metall 6 ta bo'sh orbital beradi
- • s (1 ta), p (3 ta), dz² va dx²−y² (2 ta)
- • Bu orbitallar ligand SALC lar bilan bir xil simmetriyada
- • dxy, dxz, dyz — ishtirok etmaydi
📊 σ-bog'lanish natijasida hosil bo'lgan MO lar
Bog'lovchi MO lar — jami 6 ta
a₁g (1σ)
Eng past energiya
2 ta e⁻
t₁u (3σ)
O'rtacha past
6 ta e⁻
eg (2σ)
O'rtacha
4 ta e⁻
Jami 12 ta elektron — ligandlarning 6 ta taqsimlanmangan juftidan keladi.
Bo'shashtiruvchi MO lar — jami 6 ta
Har bir bog'lovchi MO ga mos bo'shashtiruvchi (σ*) MO mavjud. Ular yuqori energiyali va odatda bo'sh bo'ladi.
Bog'lamaydigan MO lar — t₂g (3 ta)
Metallning dxy, dxz, dyz orbitallari hech qaysi σ-SALC bilan mos kelmaydi. Ular bog'lamaydigan bo'lib qoladi. Metallning d-elektronlari aynan shu yerda joylashadi.Δo = E(eg*) − E(t₂g) — aynan shu farq.
📈 MO energiya tartibi (pastdan yuqoriga)
✅ Asosiy xulosalar
- Har bir ligand 1 ta σ-donor orbital beradi — jami 6 ta
- 6 ta σ-orbital simmetriya bo'yicha a₁g, t₁u, eg SALC larga ajraladi
- 12 ta elektron bog'lovchi MO larga joylashadi (ligandlardan)
- Metall d-elektronlari t₂g (bog'lamaydigan) orbitallarda
- Δo = E(eg*) − E(t₂g) — t₂g va eg* orasidagi farq