⚛️ Birikmalarning Mössbauer tahlili
δ (izomer siljish) • ΔEQ (kvadrupol) • H (magnit maydon)
📊 δ vs ΔEQ diagrammasi — holatlarni joylashtirish
Har bir nuqta birikmani ifodalaydi. O'q o'qlarini bosib batafsil ma'lumot ko'ring.
Fe³⁺ LS
δ < 0.3, ΔEQ < 1
Fe³⁺ HS
δ ≈ 0.3-0.6, ΔEQ < 1
Fe²⁺ LS
δ ≈ 0.2-0.5, ΔEQ < 2
Fe²⁺ HS
δ ≈ 0.9-1.5, ΔEQ > 2
K₃[Fe(CN)₆]
kaliy geksasiyanoferrat(III)
"Qizil qon tuzi"
δ
−0.12
mm/s
ΔEQ
0.38
mm/s
H
0
Tesla
Kuchli maydon ligandlari (CN⁻) → LS holat. t₂g⁵ simmetrik emas → kichik ΔE_Q. Fe³⁺ uchun past δ — yuqori oksidlanish.
K₄[Fe(CN)₆]
kaliy geksasiyanoferrat(II)
"Sariq qon tuzi"
δ
−0.06
mm/s
ΔEQ
0.00
mm/s
H
0
Tesla
t₂g⁶ to'liq to'lgan, sferik simmetrik → ΔE_Q = 0 (singlet). Fe²⁺ bo'lsa ham LS → δ past.
[Fe(H₂O)₆]²⁺
geksaakvatemir(II) ioni
δ
1.20
mm/s
ΔEQ
3.00
mm/s
H
0
Tesla
Kuchsiz maydon ligandlari (H₂O) → HS holat. t₂g⁴ e_g² asimmetrik → juda katta ΔE_Q. Fe²⁺ HS ning klassik namunasi.
[Fe(H₂O)₆]³⁺
geksaakvatemir(III) ioni
δ
0.40
mm/s
ΔEQ
0.20
mm/s
H
0
Tesla
HS Fe³⁺ — d⁵ yarim to'lgan, deyarli sferik simmetrik → kichik ΔE_Q. Fe³⁺ HS ning klassik namunasi.
[Fe(CO)₅]
pentakarboniltemir(0)
δ
−0.09
mm/s
ΔEQ
0.00
mm/s
H
0
Tesla
Fe⁰ — nol oksidlanish. CO kuchli π-akseptor → s-elektron zichligi yuqori → δ juda past. Trigonal bipyramidal simmetrik → ΔE_Q = 0.
Fe₃O₄
temir(II,III) oksidi
"Magnetit"
δ
0.67 / 0.27
mm/s
ΔEQ
0.02 / 0.01
mm/s
H
46
Tesla
Aralash valentli — ikki xil Fe mavjud. Tetraedrik (A) Fe³⁺ va oktaedrik (B) Fe²⁺/Fe³⁺. Verwey o'tishi (120 K) — elektron tartib o'zgaradi.
📐 Mössbauer parametrlarini talqin qilish
δ (izomer siljish)
- ✓ Yuqori δ → past oksidlanish (Fe²⁺)
- ✓ Past δ → yuqori oksidlanish (Fe³⁺)
- ✓ HS → LS → δ kamayadi
- ✓ π-akseptor → δ kamayadi
ΔEQ (kvadrupol)
- ✓ Katta ΔEQ → past simmetriya
- ✓ Fe²⁺ HS → ΔEQ ≈ 2-3 mm/s
- ✓ Fe³⁺ HS → ΔEQ ≈ 0-0.5 mm/s
- ✓ LS holatlar → kichik ΔEQ
H (magnit maydon)
- ✓ H = 0 → paramagnit (T > TN)
- ✓ H > 0 → magnit tartiblangan
- ✓ Sekstet → 6 chiziq (3:2:1:1:2:3)
- ✓ Fe₃O₄ → H ≈ 46 T
📋 To'liq solishtirish jadvali
| Birikma | Ion | Spin | δ | ΔEQ | H | Spektr |
|---|---|---|---|---|---|---|
| K₃[Fe(CN)₆] | Fe³⁺ | LS (S=1/2) | −0.12 | 0.38 | 0 | Dublet |
| K₄[Fe(CN)₆] | Fe²⁺ | LS (S=0) | −0.06 | 0.00 | 0 | Singlet |
| [Fe(H₂O)₆]²⁺ | Fe²⁺ | HS (S=2) | 1.20 | 3.00 | 0 | Dublet (katta ΔE_Q) |
| [Fe(H₂O)₆]³⁺ | Fe³⁺ | HS (S=5/2) | 0.40 | 0.20 | 0 | Dublet (kichik ΔE_Q) |
| [Fe(CO)₅] | Fe⁰ | S=0 | −0.09 | 0.00 | 0 | Singlet |
| Fe₃O₄ | Fe²⁺/Fe³⁺ | Aralash | 0.67 / 0.27 | 0.02 / 0.01 | 46 | Sekstet (2 ta) |
✅ Asosiy xulosalar
- 6 ta Fe birikma — Fe⁰, Fe²⁺, Fe³⁺ holatlari
- δ — oksidlanish darajasi va spin holati ko'rsatkichi
- ΔEQ — koordinatsion simmetriya ko'rsatkichi
- H — ichki magnit maydon (sekstet uchun)
- K₃[Fe(CN)₆] (Fe³⁺ LS) → δ = −0.12, ΔEQ = 0.38, dublet
- K₄[Fe(CN)₆] (Fe²⁺ LS) → δ = −0.06, ΔEQ = 0.00, singlet
- [Fe(H₂O)₆]²⁺ (Fe²⁺ HS) → δ = 1.20, ΔEQ = 3.00, katta dublet
- Fe₃O₄ (aralash valentli) → ikki xil Fe, H = 46 T, sekstet
- Mössbauer — Fe komplekslari uchun eng aniq usul