[Co(NH3)5(ONO)]Cl2🧲 YaMR

Pentaamminkobalt(III) nitrito-izomer xlorid

Nitrito-pentaamminkobalt(III) (qizil)

M = 261.44 g/mol • CAS: 15075-33-9

Linkage IzomerizmO-bondedDiamagnitPhoto-salient
← Birikmalar katalogi
YaMRLinkage IzomerizmJorgensen (1894)Photo-salientDiamagnit

[Co(NH₃)₅(ONO)]Cl₂

261.44 g/mol

nitrito-pentaamminkobalt(III) — "O-bonded ligand, metastabil, photo-salient effect"

YaMR spektroskopiya yordamida linkage izomerizmni o'rganish. O-bog'langan nitrito izomer (qizil) va N-bog'langan nitro izomer (sariq). ¹H: 3.5 ppm (NH₃, singlet), ¹⁵N: 580 ppm (ONO, O-bonded). Jorgensen (1894) kashfiyoti, DSC termik izomerlanish, photo-salient effect (Naumov 2013).

Metall ioni
Co³⁺ (d⁶)
Magnit
Diamagnit
Simmetriya
C₄ᵥ
Elektrolit
1:2

🔬 Kristall maydon nazariyasi (Crystal Field Theory)

Nima uchun bu kompleks diamagnit? Co³⁺ — d⁶ elektron konfiguratsiya. NH₃ va ONO⁻ — o'rta/kuchli maydon ligandlari. Δo (22,500 cm⁻¹) > P (juftlanish energiyasi, 21,000 cm⁻¹) → past spinli (low-spin), barcha elektronlar juftlangan → diamagnit.

Elektron konfiguratsiya

Metall ioni:Co³⁺
Elektron konfiguratsiya:[Ar] 3d⁶
d-elektronlar soni:6
Spin holati:Past spinli (low-spin)
Orbital to'ldirilishi:t₂g⁶ eg⁰
Toq elektronlar:0
Magnit momenti:0 BM (diamagnit)

Kristall maydon parametrlari

Δo (10Dq):Δo ≈ 22,500 cm⁻¹ (2.79 eV) — NO₂⁻ (N-bonded) dan biroz kichik
Racah B:B ≈ 590 cm⁻¹ (erkin ion B₀ = 1020 cm⁻¹)
β (nefelauxetik):β = B/B₀ ≈ 0.58
Juftlanish energiyasi P:P ≈ 21,000 cm⁻¹
CFSE:CFSE = -2.4Δo + P ≈ -54,000 + 21,000 = -33,000 cm⁻¹

Spektrokimyoviy qator va rang

Spektrokimyoviy qator: ONO⁻ (O-bonded) — o'rta maydon ligandi (NO₂⁻ dan kuchsizroq)

Nima uchun past spinli? Δo (22,500) > P (21,000) → past spinli, diamagnit (lekin NO₂⁻ ga yaqin)

Rang sababi: ¹A₁g → ¹T₁g (F) o'tish ~20,000 cm⁻¹ (500 nm, yashil yutilish → qizil rang)

Nitro izomer bilan taqqoslash: Nitro izomerda Δo = 23,600 cm⁻¹ (kuchliroq maydon). Nitrito da 22,500 cm⁻¹ (biroz kuchsiz).

d-orbital bo'linish diagrammasi

d-orbital bo'linish diagrammasi — Co³⁺ past spinliEnergiyaBarycenteregdx²-y², d+0.6Δot2gdxy, dxz, dyz-0.4Δo↑↓↑↓↑↓↑↓↑↓↑↓Δo

📐 Simmetriya va spektral tanlash qoidalari

C₄ᵥ nuqtaviy guruhi: [Co(NH₃)₅(ONO)]²⁺ oktaedr geometriyada, lekin bitta NH₃ ONO⁻ ga almashtirilgan → simmetriya Oh dan C₄ᵥ ga tushadi. Bu simmetriya IR, Raman va YaMR spektrlarini belgilaydi.

Simmetriya elementlari

Nuqtaviy guruh:C₄ᵥ
Guruh tartibi:8
Simmetriya elementlari:E, 2C₄, C₂, 2σᵥ, 2σᵈ

Spektral faollik

IR faol:A1, B1, B2, E — IR faol (dipol momenti o'zgaradi)
Raman faol:A1, B1, B2, E — Raman faol (polyarizatsiya o'zgaradi)
O'zaro istisno:C₄ᵥ da IR va Raman ustma-ust tushadi (markaziy simmetriya yo'q)

YaMR uchun ekvivalentlik

C₄ᵥ simmetriya: 5 ta NH₃ dan 4 tasi ekvivalent (axial), 1 tasi (trans-ONO) alohida. Amaliyotda tez almashinish tufayli barcha 5 NH₃ ekvivalent ko'rinadi.

Endo vs Exo orientatsiya

ONO ligand endo yoki exo orientatsiyada bo'lishi mumkin. Endo — O atomi Co ga yaqinroq, exo — uzoqroq. Photo-salient effect da endo-nitrito oraliq mahsulot.

C₄ᵥ karakterlar jadvali

IrrepE2C₄C₂2σᵥ2σᵈFunksiyalar
A111111z, x²+y², z²
A2111-1-1Rz
B11-111-1x²-y²
B21-11-11xy
E20-200(x,y), (Rx,Ry), (xz,yz)

🔗 Linkage izomerizm — O-bonded vs N-bonded

Nitrito izomer (O-bonded) — BU BIRIKMA

Rang:Qizil
Bog'lanish:Co-O (O-bonded)
¹H YaMR:3.5 ppm (singlet)
¹⁵N YaMR:580 ppm
Co-O bog' uzunligi:1.95-2.05 Å
Barqarorlik:Metastabil

Nitro izomer (N-bonded)

Rang:Sariq
Bog'lanish:Co-N (N-bonded)
¹H YaMR:3.5 ppm (singlet)
¹⁵N YaMR:650 ppm (70 ppm farq)
Co-N bog' uzunligi:1.93-1.96 Å
Barqarorlik:Termodinamik jihatdan barqaror

Linkage izomerizm: NO₂⁻ ambidentat ligand — N yoki O orqali bog'lanishi mumkin. Nitrito izomer (O-bonded, qizil) va nitro izomer (N-bonded, sariq). ¹⁵N YaMR da 70 ppm farq — linkage izomerlarni aniq farqlash.

📏 Strukturaviy parametrlar

Bog' uzunliklari

Co-O (ONO, nitrito):1.95-2.05 Å (Co-O nitrito, nitro izomerdan uzunroq)
Co-N (NH₃, trans-ONO):1.98-2.00 Å (Co-N NH₃ trans-ONO)
Co-N (NH₃, cis-ONO):1.96-1.98 Å (Co-N NH₃ cis-ONO)
O-N (nitrito):1.20-1.25 Å (O-N, qo'sh bog' xarakterli)
N-O (nitrito):1.30-1.35 Å (N-O, yakkabog' xarakterli)

Bog' burchaklari

O-N-O (nitrito):106-110° (O-N-O nitrito, sp³ ga yaqin, nitro dan kichik)
N-Co-N:90° (cis NH₃-NH₃), 180° (trans NH₃-ONO)

Trans-effekt

Trans-effekt tartibi:ONO⁻ < NO₂⁻ (ONO⁻ kuchsizroq trans-effekt)
Mexanizm:σ-bog'lanish (ONO⁻ π-akseptor emas, π-donor)

Taqqoslash: [Co(NH₃)₅(NO₂)]²⁺ da Co-N = 1.93-1.96 Å. Nitrito da Co-O = 1.95-2.05 Å (uzunroq, kuchsizroq bog').

Endo vs Exo orientatsiya

Endo-nitrito: Endo-nitrito: O atomi Co ga yaqinroq, N atomi uzoqroq. Co-O-N burchagi ~120°.

Exo-nitrito: Exo-nitrito: O atomi Co dan uzoqroq, N atomi yaqinroq. Co-O-N burchagi ~110°.

Afzal: Endo-nitrito ko'pincha afzal (sterik va elektronik omillar)

🧲 YaMR nazariyasi — chuqur tahlil

Nima uchun aynan shu kimyoviy siljishlar? Har bir yadro uchun kimyoviy siljishning fizik ma'nosini, relaksatsiya mexanizmlarini va spektral xususiyatlarini chuqur o'rganamiz.

¹H (I = 1/2, 100% tabiiy)

Kimyoviy siljish:
3.5 ppm (NH₃)
Multiplicity:
Singlet (C₄ᵥ simmetriyada barcha 5 NH₃ ekvivalent, yoki tez ligand almashinish)
Chiziq kengligi:
~5-15 Hz (o'tkir, diamagnit)
T₁ relaksatsiya:
T₁ ≈ 1-3 s (dipol-dipol mexanizm, ¹H-¹⁴N bog'lanish)
Nima uchun bu siljish?

NH₃ ligand — Co³⁺ ga bog'langan. Co³⁺ kuchli elektropozitiv → NH₃ protonlari deshielded (odatdagi NH₃ dan yuqori ppm). Referens: erkin NH₃ ~0.9 ppm, kompleksda 3.5 ppm → Δδ = +2.6 ppm (deshielding, metal effekti). Nitro izomer bilan bir xil (ikkala izomerda ham NH₃ bir xil).

Spin-spin bog'lanish:

¹J(¹H-¹⁵N) ≈ 5-10 Hz (¹⁵N tabiiy 0.37%, shuning uchun kuzatilmaydi). ¹⁵N bilan boyitilsa, dublet ko'rinadi.

🔥 Termodinamik va kinetik parametrlar

Izomerlanish termodinamikasi

Reaksiya:[Co(NH₃)₅(ONO)]²⁺ → [Co(NH₃)₅(NO₂)]²⁺
Yo'nalish:Nitrito → Nitro (ekzotermik, termodinamik jihatdan qulay)
ΔH:ΔH ≈ -10 dan -15 kJ/mol (ekzotermik, DSC)
ΔS:ΔS ≈ -5 dan -15 J/(mol·K) (biroz tartibli)
ΔG (298 K):ΔG ≈ -7 dan -11 kJ/mol (298 K da)
K (muvozanat):K ≈ 10-100 (nitro izomer ustun)

Kinetik parametrlar

Eₐ (aktivatsiya):Eₐ ≈ 100-160 kJ/mol (katta, inert kompleks)
k (tezlik konstantasi):k ≈ 10⁻⁵ dan 10⁻³ s⁻¹ (25°C da, sekin)
t₁/₂ (yarim yemirilish):t₁/₂ ≈ soatlab-kunlab (qorong'ida, xona haroratida)
Mexanizm:Intramolekulyar (ONO → NO₂ qayta tashkil topish)
Pathway:Nitrito → endo-nitrito (TS1, 38.16 kcal/mol) → exo-nitrito → nitro

Metastabillik

Nima uchun metastabil? Nitrito izomer metastabil — termodinamik jihatdan qulay emas, lekin kinetik jihatdan barqaror (Eₐ katta)

Taqqoslash: Nitro izomer termodinamik jihatdan barqaror (global minimum)

Konversiya: Qorong'ida sekin nitro ga aylanadi (soatlab-kunlab). Yorug'likda tezroq.

Inertlik (Inertness)

Nima uchun inert? Co³⁺ d⁶ past spinli — katta CFSE, inert (sekin ligand almashinish)

Taqqoslash: Co²⁺ (d⁷) labil, Fe³⁺ (d⁵) o'rtacha, Cr³⁺ (d³) juda inert

🧲 YaMR signallar (batafsil)

YadroLigandδ (ppm)MultiplicityJ (Hz)IntegrationIzohlar
¹HNH₃ (barcha 5 ta)3.5singlet15HBarcha 5 ta NH₃ ekvivalent (C₄ᵥ simmetriya). Inert kompleks — sekin almashinish. Deshielded (+2.6 ppm) — Co³⁺ elektropozitiv. Nitro izomer bilan bir xil.
¹⁵NONO (O-bonded)580singlet1NO-bog'langan izomer. ¹⁵N YaMR da 580 ppm da signal. Nitro izomerda 650 ppm (70 ppm farq). N atomi Co ga to'g'ridan-to'g'ri bog'lanmagan → kamroq deshielded.
⁵⁹CoCo markaz7950singlet (keng)1Co⁵⁹Co YaMR da 7950 ppm atrofida signal. Keng chiziq (~500-2000 Hz, kvadrupol, I=7/2). CQ ≈ 10-30 MHz. Nitro izomerdan 170 ppm farq.
¹⁷OONO (O-bonded)300singlet (keng)1O¹⁷O YaMR da ~300 ppm atrofida signal (taxminiy). ¹⁷O bilan boyitish kerak (tabiiy 0.037%). O-bonded ligandni to'g'ridan-to'g'ri tasdiqlash.

📈 Interaktiv YaMR spektr simulyatsiyasi (¹H)

Kimyoviy siljishni (δ, ppm) o'zgartiring. Signallar qanday o'zgarishini ko'ring.

0 ppm (TMS)3.5 ppm (NH₃)10 ppm
Kimyoviy siljish:
3.5 ppm
Signal:
¹H: NH₃ (singlet, 15H)
Ligand:
NH₃ (barcha 5 ta ekvivalent)
YaMR spektr simulyatsiyasi — [Co(NH₃)₅(ONO)]Cl₂0246810Kimyoviy siljish (ppm)Intensivlik3.5 ppm (NH₃, singlet, 15H)TMS

🔥 Termik izomerlanish kinetikasi (DSC)

ScienceDirect S0040603103003617: DSC (Differential Scanning Calorimetry) yordamida termik izomerlanish kinetikasi o'rganilgan. Nitrito → nitro konversiyasi ekzotermik (ΔH < 0). Qisman qaytar (partially reversible).

1

Pathway (1): nitro → endo-nitrito → exo-nitrito

2

Pathway (2): nitro → exo-nitrito

ωB97XD/6-31+G(d,p) bo'yicha: Pathway (1) through endo-nitrito eng past energiya yo'li (38.16 kcal/mol). Pathway (2) through TS3 (41.76 kcal/mol) — yuqoriroq energiya. Pathway (1) preferred.

💡 Photo-salient effect (Naumov 2013)

Naumov (2013): UV yorug'lik ta'sirida [Co(NH₃)₅ONO](NO₃)Cl kristali sakraydi (photo-salient effect). Photo-isomerization (nitro → nitrito) jarayonida [Co(NH₃)₅ONO]²⁺ local source of strains sifatida xizmat qiladi.

Photo-salient effect

Effect:Kristall sakraydi
Mexanizm:Photo-isomerization
Strain source:[Co(NH₃)₅ONO]²⁺
Kashfiyotchi:Naumov (2013)

Qo'llanish

Dynamic molecular crystals:
Photo-responsive materials:
Tunable optical materials:
Molecular devices:

🧮 ωB97XD/6-31+G(d,p) hisob-kitoblari (PMC9077707)

PMC9077707: ωB97XD/6-31+G(d,p) yordamida nitro/nitrito isomerization mexanizmi o'rganilgan. Pathway (1) through endo-nitrito eng past energiya yo'li.

Hisob-kitob metodi

Method:ωB97XD/6-31+G(d,p)
Co-O bog' uzunligi:1.95-2.05 Å
PJTE stabilization:~750 cm⁻¹
Manba:PMC9077707

Reaction pathways

Pathway (1):nitro → TS1 (38.16) → endo-nitrito → TS2 (9.68) → exo-nitrito
Pathway (2):nitro → TS3 (41.76) → exo-nitrito
Preferred:Pathway (1) (eng past energiya)

💎 Qattiq holat YaMR (Solid-State NMR)

CP/MAS (Cross-Polarization / Magic Angle Spinning): Erituvchisiz, kristall namuna uchun. Photo-salient effect mexanizmini qattiq holatda o'rganish uchun juda muhim.

Afzalliklar

  • Kristall namuna
  • Erituvchi kerak emas
  • Polimorfizm o'rganish
  • Photo-salient effect mexanizmi

Parametrlar

⁵⁹Co CQ:CQ(⁵⁹Co) ≈ 10-30 MHz (katta, kvadrupol)
⁵⁹Co η:η ≈ 0-0.3 (C₄ᵥ simmetriyaga yaqin)
¹H MAS:¹H MAS — NH₃ signali 3.5 ppm da (eritma bilan bir xil)

Qo'llanilishi: Polimorfizm, termik izomerlanishni qattiq holatda kuzatish, photo-salient effect mexanizmi

Photo-salient effect: Naumov (2013) — qattiq holatda UV yorug'lik ta'sirida kristall sakrashini o'rganish

📜 Tarixiy kontekst

Jorgensen (1894)

Olim:Sophus Mads Jorgensen (Daniya)
Yil:1894
Yutuq:Birinchi linkage izomerlarni sintez qildi va tavsifladi
Usul:[Co(NH₃)₅(NO₂)]Cl₂ (sariq) va [Co(NH₃)₅(ONO)]Cl₂ (qizil) ajratdi
Nitrito kashfiyoti:Jorgensen birinchi bo'lib nitrito izomerni (qizil) sintez qildi va uning nitro ga aylanishini kuzatdi

Werner (1913)

Olim:Alfred Werner (Shveytsariya)
Yil:1913
Yutuq:Koordinatsion nazariya (Nobel mukofoti)
Hissa:Linkage izomerizm tushunchasini nazariy jihatdan tushuntirdi

Zamonaviy davr

YaMR:1960-yillardan YaMR orqali aniq farqlash (¹⁵N, ⁵⁹Co)
Hisob-kitob:ωB97XD, DFT, CCSD hisob-kitoblari (2010-yillar)
Foto-kimyo:Naumov (2013) — photo-salient effect kashfiyoti
Qattiq holat:Qattiq holat YaMR (CP/MAS) orqali polimorfizm o'rganish

🔄 Taqqoslash — Nitro vs Nitrito

XususiyatNitro izomerNitrito izomer (BU)
Formula[Co(NH₃)₅(NO₂)]²⁺[Co(NH₃)₅(ONO)]²⁺
Bog'lanishCo-N (N-bonded)Co-O (O-bonded)
RangSariqQizil
¹H YaMR (NH₃)3.5 ppm (singlet)3.5 ppm (singlet)
¹⁵N YaMR650 ppm (N-bonded)580 ppm (O-bonded, 70 ppm farq)
⁵⁹Co YaMR8120 ppm7950 ppm (170 ppm farq)
Co-Ligand bog' uzunligi1.93-1.96 Å (Co-N)1.95-2.05 Å (Co-O)
O-N-O burchagi115-117° (sp²)106-110° (sp³ ga yaqin)
BarqarorlikTermodinamik jihatdan barqarorMetastabil (sekin nitro ga aylanadi)
Δo (kristall maydon)23,600 cm⁻¹ (kuchli maydon)22,500 cm⁻¹ (biroz kuchsiz)
Trans-effektNO₂⁻ kuchli trans-effektONO⁻ kuchsiz trans-effekt
Rang sababi455 nm yutilish (ko'k → sariq)500 nm yutilish (yashil → qizil)

🧪 Laboratoriyani 0 dan bajarish tartibi

1

⚠️ Xavfsizlik tayyorgarligi

Qo'lqop, ko'zoynak. NO₂⁻ toksik. Co³⁺ zaharli. Qorong'ida saqlash (nitrito → nitro konversiyasi).

📚 Nazariy izoh:

NO₂⁻ toksik. [Co(NH3)5(ONO)]Cl2 qorong'ida saqlanishi kerak — nitro izomerga konversiyasi sodir bo'ladi (sekin).

Vaqt: 15 daq
2

Sof [Co(NH₃)₅(ONO)]Cl₂ ni tayyorlash

3

YaMR spektrometrni tayyorlash

4

Namuna tayyorlash

5

¹H YaMR spektrini olish

6

¹⁵N YaMR spektrini olish (ixtiyoriy)

7

⁵⁹Co YaMR spektrini olish (ixtiyoriy)

8

Nitro izomer aralashmasini tekshirish (ixtiyoriy)

⚠️ Halaqit beruvchi omillar

ManbaTa'sirJiddiylikYechim
Nitro izomer aralashmasi¹⁵N YaMR da 650 ppm da qo'shimcha signal (nitrito dan 70 ppm farq)YuqoriSof nitrito izomer ishlatish. Qorong'ida saqlash (nitrito → nitro konversiyasi sekin).
Photo-isomerlanishUV yorug'lik ta'sirida nitro → nitrito konversiyasi (teskari)YuqoriQorong'ida saqlash. UV yorug'likdan saqlash.
⁵⁹Co kvadrupol kengayishi⁵⁹Co signallari juda keng (~500-2000 Hz), sezgirlik pastO'rtaKeng chiziqli texnikalar, yuqori konsentratsiya, uzoq vaqt skanerlash.
¹⁵N past sezgirlik¹⁵N tabiiy tarqalishi 0.37%, sezgirlik ¹H dan 5700 marta pastO'rta¹⁵N bilan boyitish, 1000-10000 skan, yuqori konsentratsiya.
Erituvchi cho'qqilariD₂O da HOD signal 4.7 ppm da — NH₃ signaliga yaqinO'rtaDMSO-d₆ ishlatish (NH₃ signali 3.5 ppm da, HOD dan uzoq).
Paramagnit aralashmalarSignallarni kengaytiradi va siljitadiO'rtaSof namuna ishlatish. Paramagnit aralashmalardan saqlash.
📚 Tanlangan omilning nazariy izohi:

Nitro izomerda ¹⁵N signal 650 ppm da (nitrito dan 70 ppm yuqori). Nitrito metastabil — qorong'ida sekin nitro ga aylanadi.

🔬 Kengaytiruvchi metodlar

DSC (Differential Scanning Calorimetry)

Termik izomerlanish kinetikasi (nitrito → nitro)

✓ Afzalliklar:

  • Termik izomerlanish kinetikasi
  • ΔH, ΔS parametrlari
  • Qaytarlik darajasi

✗ Kamchiliklar:

  • Uzoq vaqt
  • Murakkab tahlil
  • Faqat termik izomerlanish
Eng yaxshi:
Termik izomerlanish kinetikasi, DSC
Misollar:

ScienceDirect S0040603103003617 — DSC termik izomerlanish

✅ Asosiy xulosalar

  1. Kristall maydon nazariyasi: Co³⁺ (d⁶), past spinli (t₂g⁶ eg⁰), diamagnit, Δo ≈ 22,500 cm⁻¹ (nitro dan biroz kichik)
  2. Linkage izomerizm: NO₂⁻ ambidentat ligand (N-bonded vs O-bonded)
  3. Simmetriya (C₄ᵥ): IR va Raman faol, YaMR uchun ekvivalentlik, endo vs exo orientatsiya
  4. Jorgensen (1894): Linkage izomerizm kashfiyoti, nitrito izomerni birinchi bo'lib sintez qildi
  5. ¹H YaMR: 3.5 ppm (NH₃, singlet, 15H), deshielded (+2.6 ppm) — Co³⁺ elektropozitiv. Nitro izomer bilan bir xil.
  6. ¹⁵N YaMR: 580 ppm (O-bonded), nitro da 650 ppm (70 ppm farq). N atomi Co ga to'g'ridan-to'g'ri bog'lanmagan → kamroq deshielded.
  7. ⁵⁹Co YaMR: 7950 ppm, keng chiziq (~500-2000 Hz), kvadrupol (I=7/2), CQ ≈ 10-30 MHz. Nitro izomerdan 170 ppm farq.
  8. ¹⁷O YaMR: ~300 ppm (taxminiy), O-bonded ligandni to'g'ridan-to'g'ri tasdiqlash. ¹⁷O boyitish kerak.
  9. Strukturaviy: Co-O(ONO) 1.95-2.05 Å, Co-N(NH₃) 1.96-2.00 Å, O-N-O 106-110° (sp³ ga yaqin)
  10. Termodinamik: ΔG ≈ -7 dan -11 kJ/mol, Eₐ ≈ 100-160 kJ/mol (inert), metastabil
  11. DSC termik izomerlanish: Nitrito → nitro (ekzotermik, qisman qaytar)
  12. Photo-salient effect: UV yorug'lik ta'sirida kristall sakraydi (Naumov 2013)
  13. ωB97XD/6-31+G(d,p): Pathway (1) through endo-nitrito (eng past energiya)
  14. Qattiq holat YaMR: CP/MAS, ⁵⁹Co CQ ≈ 10-30 MHz, η ≈ 0-0.3, photo-salient effect mexanizmi