🔥Termik tahlil
TGA • DTA • DSC • Termik barqarorlik • Suv molekulalari joylashuvi
📋 Termik tahlil haqida
Termik tahlil — moddalarning harorat ta'sirida sodir bo'ladigan fizik va kimyoviy o'zgarishlarini o'rganadi. Kompleks birikmalarda suv molekulalarining joylashuvi (ichki/tashqi sfera), termik barqarorlik vaparchalanish mahsulotlari aniqlanadi.
TGA
Termogravimetrik analiz
Massa o'zgarishini o'lchaydi
DTA
Differensial termik analiz
Harorat farqini o'lchaydi
DSC
Differensial skanerlovchi kalorimetriya
Issiqlik oqimini o'lchaydi
💧 Kompleks birikmalarda suv molekulalarini aniqlash
Termik tahlil yordamida ichki va tashqi sfera suvlari farqlanadi. Tashqi sfera suvlari past haroratda (50-120°C), ichki sfera (koordinatsiyalangan) suvlari yuqori haroratda (150-250°C) ajraladi.
Misol: CrCl₃·6H₂O — 3 ta gidrat izomer
[Cr(H₂O)₆]Cl₃ — Binafsha
Ichki sfera: 6 ta H₂O | Tashqi sfera: 0 ta H₂O
TGA: Faqat yuqori T da (~200°C) suv ajraladi
Barcha 6 ta suv ichki sferada — koordinatsiyalangan. Shuning uchun faqat yuqori haroratda ajraladi.
[CrCl(H₂O)₅]Cl₂·H₂O — Och yashil
Ichki sfera: 5 ta H₂O + 1 ta Cl⁻ | Tashqi sfera: 1 ta H₂O
TGA: Past T da (~80°C) 1 ta H₂O, keyin yuqori T da 5 ta H₂O
[CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O — To'q yashil
Ichki sfera: 4 ta H₂O + 2 ta Cl⁻ | Tashqi sfera: 2 ta H₂O
TGA: Past T da 2 ta H₂O, keyin yuqori T da 4 ta H₂O
📉 Interaktiv TGA egri chizig'i — CaC₂O₄·H₂O
TGA egri chizig'i harorat oshishi bilan massa kamayishini ko'rsatadi. Slayderni harakatlantirib, haroratni o'zgartiring va massa o'zgarishini kuzating.
🌡️ DTA egri chizig'i — Endotermik/ekzotermik piklar
DTA (Differensial Termik Analiz) — namuna va referens o'rtasidagi harorat farqini o'lchaydi. Endotermik piklar (pastga) issiqlik yutilishini, ekzotermik piklar (yuqoriga) issiqlik ajralishini ko'rsatadi.
📊 Parchalanish bosqichlari — interaktiv
Har bir bosqichni bosib, batafsil ma'lumot oling. Har bir bosqichda qanday molekulalar ajraladi va qanday mahsulot hosil bo'ladi.
Tashqi sfera suv molekulasi ajraladi. Bu suv koordinatsiyalanmagan, shuning uchun past haroratda ajraladi.
📊 Kompleks birikmalarning parchalanish bosqichlari
| Kompleks | 1-bosqich (T, °C) | Ajralgan | 2-bosqich (T, °C) | Qoldiq |
|---|---|---|---|---|
| [Co(NH₃)₆]Cl₃ | 150-250°C | NH₃ (bosqichli) | 400-600°C | CoCl₂ |
| [Ni(H₂O)₆]SO₄ | 50-120°C | Tashqi H₂O | 200-400°C | NiSO₄ |
| K₃[Fe(CN)₆] | 500-600°C | CN⁻ parchalanadi | >700°C | Fe + KCN |
| [Fe(C₅H₅)₂] | 100-173°C | Suyuqlanish | 249-400°C | Bug'lanish |
| [Pt(NH₃)₂Cl₂] | 270-320°C | NH₃ + HCl | 450-600°C | Pt |
| CuSO₄·5H₂O | 100-150°C | 4 ta tashqi H₂O | 200-300°C | CuSO₄ |
🧮 TGA kalkulyatori — massa yo'qotishdan formula hisoblash
Massa yo'qotish foizidan qancha suv molekulasi ajralganini hisoblang.
Formula: n(H₂O) = (massa × %yo'qotish / 18.015) / (massa / M_molar)
⚖️ Termik tahlilga yaqin tahlil usullari
TGA (Termogravimetriya)
Massa o'zgarishini harorat funksiyasi sifatida o'lchaydi.
DTA/DSC
Harorat farqi (DTA) yoki issiqlik oqimi (DSC) o'lchaydi.
💡 To'liq tahlil uchun eng yaxshi kombinatsiya:
TGA (massa) + DTA/DSC (hodisa) + XRD (qoldiq struktura) + IQ (guruhlar) + EA (element tarkibi) — beshta metod birgalikda to'liq termik tahlilni ta'minlaydi.
✅ Asosiy xulosalar
- Termik tahlil — harorat ta'siridagi o'zgarishlarni o'rganadi
- TGA: massa o'zgarishi, DTA: harorat farqi, DSC: issiqlik oqimi
- Ichki va tashqi sfera suvlari — har xil haroratda ajraladi
- Gidrat izomeriyani bevosita isbotlash imkonini beradi