Kimyogarlar haqida maqolalar

Tez kunda qo'shiladi
Buyuk kimyogarlar va zamonaviy olimlarning ilmiy ijodi hamda kashfiyotlari
Bosh sahifa
8-rukn · Ilmiy meros va biografik maqolalar

Kimyo fanini yaratgan buyuk shaxslar va ularning ilmiy ijodi

Sharq Uyg'onish davri allomalari, O'zbekiston kimyo maktabi akademiklari va jahon Nobel mukofoti laureatlarining hayot yo'li, laboratoriya kundaliklari hamda tarixiy kashfiyotlari haqidagi batafsil maqolalar to'plami tayyorlanmoqda.

Sharq allomalari973–1048
Maqola tayyorlanmoqda

Abu Rayhon Beruniy

Qomusiy olim, mineralogiya va solishtirma og'irlik asoschisi
Asosiy ilmiy merosi: Piknometr asbobi va 50 dan ortiq modda zichligi

"Kitob al-jamohir fi ma'rifat al-javohir" (Mineralogiya) va "Kitob as-saydana" (Farmakognoziya) asarlari muallifi. Metall va minerallarning solishtirma og'irligini zamonaviy qiymatlarga juda yaqin aniqlikda o'lchagan.

Maqolada yoritiladigan mavzular:
  • •Konusli idish (piknometr) yordamida oltin, simob, mis va zumrad zichligini o'lchash
  • •Ruda va qotishmalarni eritish, tozalash hamda sifatini aniqlash usullari
  • •1000 dan ortiq dorivor moddalar va ma'danlar tasnifi
Ilmiy-biografik ocherkTez kunda qo'shiladi
Sharq allomalari980–1037
Maqola tayyorlanmoqda

Abu Ali ibn Sino

Tibbiyot va farmatsevtik kimyo ustuni
Asosiy ilmiy merosi: Sublimatsiya, distillash va dorivor birikmalar sintezi

"Tib qonunlari" asarida 800 dan ziyod oddiy va murakkab dori vositalarining tayyorlanishi, efir moylarini haydash (distillash), simob birikmalari hamda kislota-ishqor reaksiyalarini ilmiy asoslab bergan.

Maqolada yoritiladigan mavzular:
  • •Oddiy metallarni oltinga aylantirish (transmutatsiya) haqidagi afsonalarni ilmiy rad etishi
  • •Suv bug'i yordamida gulob va efir moylarini haydash texnologiyasi
  • •Mineral tuzlar, vitriollar va simob xloridlarning tibbiy qo'llanilishi
Ilmiy-biografik ocherkTez kunda qo'shiladi
O'zbekiston kimyogarlari1913–1987
Maqola tayyorlanmoqda

Akademik Obid Sodiqov

Bioorganik kimyo maktabi asoschisi, O'zFA prezidenti
Asosiy ilmiy merosi: G'o'za (paxta) kimyosi, alkaloidlar va gossipol tadqiqoti

O'zbekistonda bioorganik kimyo faniga asos solgan ulkan olim. O'rta Osiyo o'simliklaridan yuzlab yangi alkaloidlar, organik kislotalar, vitaminlar va biologik faol moddalarni ajratib olib, ularning tuzilishini aniqlagan.

Maqolada yoritiladigan mavzular:
  • •G'o'za o'simligi bargi, chigiti va po'stlog'idan olingan 100 dan ortiq moddalar
  • •Kolkhamin va gossipol asosida virusga hamda o'smaga qarshi dori vositalari
  • •O'zbekiston Fanlar akademiyasi Bioorganik kimyo institutining tashkil etilishi
Ilmiy-biografik ocherkTez kunda qo'shiladi
O'zbekiston kimyogarlari1909–1995
Maqola tayyorlanmoqda

Akademik Sobir Yunusov

O'simlik moddalari va alkaloidlar kimyosi darg'asi
Asosiy ilmiy merosi: 700 dan ortiq yangi alkaloidlar va 10+ dori preparatlari

O'simliklarda alkaloidlarning to'planish dinamikasi qonuniyatini kashf etgan. U asos solgan O'simlik moddalari kimyosi instituti jahon miqyosida tabiiy birikmalar kimyosi bo'yicha yetakchi ilmiy markazga aylangan.

Maqolada yoritiladigan mavzular:
  • •O'simlikning rivojlanish davriga qarab alkaloidlar hosil bo'lish qonuniyati
  • •Galantamin, likorin, allapinin kabi mashhur shifobaxsh preparatlar
  • •Tabiiy geterotsiklik birikmalarning fazoviy tuzilishini aniqlash
Ilmiy-biografik ocherkTez kunda qo'shiladi
Jahon olimlari1834–1907
Maqola tayyorlanmoqda

Dmitriy Ivanovich Mendeleyev

Kimyoviy elementlar davriy qonuni kashfiyotchisi
Asosiy ilmiy merosi: Davriy jadval (1869) va kashf etilmagan elementlar bashorati

Atom massasi va kimyoviy xossalar o'rtasidagi davriy bog'liqlikni ochib, hali fanga noma'lum bo'lgan eka-alyuminiy (galliy), eka-bor (skandiy) va eka-kremniy (germaniy) xossalarini yuqori aniqlikda bashorat qilgan.

Maqolada yoritiladigan mavzular:
  • •1869-yilgi birinchi davriy jadval va elementlar atom og'irligini tuzatish
  • •Eritmalarning gidrat nazariyasi va Klapeyron-Mendeleyev gaz tenglamasi
  • •Neftni qayta ishlash va metrologiya sohasidagi fundamental ishlari
Ilmiy-biografik ocherkTez kunda qo'shiladi
Jahon olimlari1867–1934
Maqola tayyorlanmoqda

Mariya Sklodovskaya-Kyuri

Ikki karra Nobel mukofoti sovrindori (fizika va kimyo)
Asosiy ilmiy merosi: Radioaktivlik hodisasi, Poloniy (Po) va Radiy (Ra) elementlari

Uran rudalaridan tonnalab xomashyoni qo'lda qayta ishlab, ikki yangi radioaktiv element — poloniy va radiyni kashf etgan hamda sof metall holatida radiyni ajratib olgan. Yadro kimyosiga asos solgan.

Maqolada yoritiladigan mavzular:
  • •Radioaktivlik atomning ichki xossasi ekanligini isbotlash
  • •Poloniy (Z=84) va Radiy (Z=88) elementlarining ajratib olinishi
  • •Radiologiya va saraton kasalliklarini nurlantirish orqali davolash asoslari
Ilmiy-biografik ocherkTez kunda qo'shiladi
Jahon olimlari1743–1794
Maqola tayyorlanmoqda

Antuan Loran Lavuazye

Zamonaviy kimyo otasi
Asosiy ilmiy merosi: Yonishning kislorodli nazariyasi va moddalar massasining saqlanish qonuni

Flogiston nazariyasiga barham berib, yonish va nafas olish jarayonlari moddalarning kislorod bilan birikishi ekanligini tarozi yordamida miqdoriy tajribalar bilan isbotlagan.

Maqolada yoritiladigan mavzular:
  • •Yopiq retortada simob va kislorod bilan o'tkazilgan 12 kunlik tarixiy tajriba
  • •Suvning oddiy unsur emas, vodorod va kislorod birikmasi ekanligini aniqlash
  • •Ilk tizimli kimyoviy nomenklatura va elementlar jadvali
Ilmiy-biografik ocherkTez kunda qo'shiladi
Jahon olimlari1901–1994
Maqola tayyorlanmoqda

Laynus Karl Poling

Kvant kimyosi va molekulyar biologiya asoschilaridan biri
Asosiy ilmiy merosi: Orbitallar gibridlanishi, elektromanfiylik shkalasi va oqsil α-spirali

Kimyoviy bog'lanish tabiatini kvant mexanikasi yordamida tushuntirib bergan. Poling elektromanfiylik shkalasi, sp³-gibridlanish va rezonans nazariyasi bugungi kunda har bir kimyo darsligining asosini tashkil etadi.

Maqolada yoritiladigan mavzular:
  • •Uglerod atomining tetraedrik valent burchagi (109°28') va gibridlanish
  • •Elementlarning nisbiy elektromanfiylik shkalasi va ion-kovalent bog' ulushi
  • •Oqsillarning ikkilamchi strukturasi (alfa-spiral va beta-qavat) kashfiyoti
Ilmiy-biografik ocherkTez kunda qo'shiladi