🩸 Mioglobin (Mb)

Monomer O₂ zaxirasi • Fe-porfirin • Giperbolik bog'lanish

📋 Mioglobin — birinchi rentgen tuzilishi aniqlangan oqsil

Mioglobin (Mb) — mushak to'qimalarida uchraydigan monomer gemoprotein. Uning asosiy vazifasi — kislorod zaxirasi yaratish va kislorod yetishmovchiligi (gipoksiya) sharoitida uni mitoxondriyalarga yetkazib berish. Mioglobin 1958-yilda John Kendrew tomonidan rentgen kristallografiyasi yordamida birinchi bo'lib uch o'lchamli strukturasi aniqlangan oqsildir (Nobel mukofoti, 1962, Perutz bilan birga gemoglobin uchun).

Tarixiy ahamiyati

• 1958: Kendrew — Mb 6 Å ruxsatda strukturasi
• 1960: Kendrew — Mb 2 Å ruxsatda (atom darajasida)
• 1962: Nobel mukofoti — Kendrew + Perutz
• Mb — oqsil strukturasini tushunishda asos bo'lgan

Nima uchun Mb o'rganish muhim?

• Oddiy model: monomer — kooperativlik yo'q
• Hb bilan solishtirish orqali kooperativlik mexanizmi tushuniladi
• Oqsil dinamikasi: ligand bog'lanish kinetikasi
• Tibbiy ahamiyat: mioglobinuriya, rabdomioliz

⚛️ O₂ bog'lanish — giperbolik kinetika

Mioglobin O₂ ni giperbolik egri chiziqbo'yicha bog'laydi — bu kooperativlik yo'qligini ko'rsatadi. Reaksiya oddiy muvozanat bilan ifodalanadi:Mb + O₂ ⇌ MbO₂Dissotsilanish konstantasi: K_d = [Mb][O₂] / [MbO₂]

Bog'lanish tenglamasi

Y = [O₂] / (K_d + [O₂])

Y — to'yinganlik darajasi. K_d — dissotsilanish konstantasi. P₅₀ = K_d (Y=0.5 bo'lganda). Mb uchun P₅₀ ≈ 1 mmHg — juda kichik, ya'ni O₂ ga juda yuqori yaqinlik.

Hill grafigi

log(Y/(1−Y)) = n_H·log(pO₂) − log(K)

Mb uchun n_H = 1 — kooperativlik yo'q. Grafikda to'g'ri chiziq, og'ish burchagi 45°. Hb uchun n_H ≈ 2.8 — qiya chiziq.

Mioglobin — monomer O₂ zaxirasi

Mioglobin (Mb) — monomer oqsil(153 aminokislota, ~17 kDa). Tarkibida bitta gem guruhi va bitta Fe²⁺ ioni mavjud. Asosan muskul to'qimalaridajoylashgan bo'lib, O₂ zaxirasi vazifasini bajaradi.

Strukturaviy xususiyatlar

• 8 ta α-spiral (A dan H gacha nomlangan)
• Gem guruhi E va F spirallari orasida
• Proksimal His (F8) — 93-o'rin
• Distal His (E7) — 64-o'rin (O₂ ni stabillashtiradi)
• Gidrofob cho'ntak gemni himoya qiladi

Fiziologik roli

• Muskullarda O₂ zaxirasi
• Kislorod yetishmovchiligida O₂ yetkazib beradi
• Dengiz sutemizuvchilarda juda ko'p (sho'ng'ish uchun)
• O₂ diffuziyasini osonlashtiradi

🐋 Dengiz sutemizuvchilarda mioglobin

Dengiz sutemizuvchilari (tyulen, kit, delfin) mushaklarida mioglobin miqdori quruqlik hayvonlariga nisbatan 10-30 marta ko'p. Bu ularga uzoq vaqt sho'ng'ish imkonini beradi.

~0.5 g/100g

Odam muskuli

~5 g/100g

Tyulen muskuli

~7 g/100g

Kashalot muskuli

✅ Asosiy xulosalar

Mioglobin — monomer gemoprotein, 1 ta Fe²⁺-gem markazi
O₂ bog'lanish egrisi giperbolik — kooperativlik yo'q (n_H = 1)
O₂ ga yaqinligi juda yuqori — P₅₀ ≈ 1 mmHg (Hb da ~26 mmHg)
Birinchi 3D strukturasi aniqlangan oqsil (Kendrew, 1958)
Dengiz sutemizuvchilarida 10-30× ko'p — sho'ng'ish adaptatsiyasi

← Gemoglobin Sitoxromlar →