🧪 18 elektron qoidasi
Metall karbonillari va metallosenlar barqarorligi • [Ni(CO)₄], [Fe(CO)₅], ferrosen
📋 18 elektron qoidasi haqida
18 elektron qoidasi — barqaror komplekslarda markaziy metall atomi valent qavatida 18 ta elektron bo'lishini ta'kidlaydi (s²p⁶d¹⁰ — inert gaz konfiguratsiyasi). Bu qoida asosan metall karbonillari va metallosenlar uchun ishlaydi.
18 e⁻ = (metall d-e⁻) + (ligandlar bergan e⁻)
🔢 18 elektron qoidasini hisoblash
[Ni(CO)₄] — 18 e⁻ ✅
Ni⁰: [Ar] 3d⁸ 4s²
d-elektronlar: 10 ta
4×CO: har biri 2e⁻ = 8 ta
Jami: 10 + 8 = 18 ✅
Geometriya: Tetraedrik
Rangi: Rangsiz suyuqlik
Tqayn: 43°C
⚠️ Juda zaharli!
[Fe(CO)₅] — 18 e⁻ ✅
Fe⁰: [Ar] 3d⁶ 4s²
d-elektronlar: 8 ta
5×CO: har biri 2e⁻ = 10 ta
Jami: 8 + 10 = 18 ✅
Geometriya: Trigonal bipiramida
Rangi: Sariq suyuqlik
18 elektron — barqaror
[Fe(C₅H₅)₂] — Ferrosen — 18 e⁻ ✅
Fe²⁺: [Ar] 3d⁶
d-elektronlar: 6 ta
2×C₅H₅⁻: har biri 6e⁻ = 12 ta
Jami: 6 + 12 = 18 ✅
Geometriya: Sendvich
Rangi: To'q sariq kristall
Havoda barqaror
[Cr(CO)₆] — 18 e⁻ ✅
Cr⁰: [Ar] 3d⁵ 4s¹
d-elektronlar: 6 ta
6×CO: har biri 2e⁻ = 12 ta
Jami: 6 + 12 = 18 ✅
Geometriya: Oktaedrik
Rangi: Oq kristall
Diamagnit
⚠️ Qoidadan istisnolar
16 elektronli komplekslar
d⁸ konfiguratsiyali tekis kvadrat komplekslar ko'pincha 16 e⁻ bilan barqaror bo'ladi. Misol: [PtCl₄]²⁻, [Ni(CN)₄]²⁻, [PdCl₄]²⁻.
20+ elektronli komplekslar
Katta ion radiusli metallar ko'proq ligand sig'diradi. Misol: [Ni(C₅H₅)₂] — nikelosen, 20 e⁻.
✅ Asosiy xulosalar
- 18 e⁻ = metall d-e⁻ + ligandlardan kelgan e⁻
- Metall karbonillari va metallosenlar — deyarli har doim 18 e⁻
- d⁸ tekis kvadrat komplekslar — 16 e⁻ bilan barqaror
- Qoida barqarorlikni bashorat qilishda yordam beradi