📊 MO diagrammasi — oktaedrik kompleks
6 ta ligand + metall orbitallari • Bog'lovchi, bo'shashtiruvchi, bog'lamaydigan MO
📋 Oktaedrik kompleks uchun MO diagrammasi
MO diagrammasi — metall va ligand orbitallarining simmetriya bo'yicha o'zaro ta'sirini ko'rsatadi. Oktaedrik (Oh) simmetriyada orbitallar 4 xil simmetriya turiga ajraladi: a₁g, t₁u, eg, t₂g. Har bir simmetriya turi faqat o'ziga mos orbitallar bilan ta'sirlashadi.
🔤 Simmetriya belgilari va orbitallar
| Simmetriya | Metall orbitali | Ligand orbitali | MO turi | Energiyasi |
|---|---|---|---|---|
| a₁g | s | 1 ta (SALC) | Bog'lovchi + Bo'shashtiruvchi | Eng past / Yuqori |
| t₁u | pₓ, pᵧ, p_z | 3 ta (SALC) | Bog'lovchi + Bo'shashtiruvchi | Past / Yuqori |
| eg | dz², dx²−y² | 2 ta (SALC) | Bog'lovchi + Bo'shashtiruvchi | O'rtacha / Yuqori |
| t₂g | dxy, dxz, dyz | — (mos kelmaydi) | Bog'lamaydigan | Oraliq |
📊 MO energiya darajalari (pastdan yuqoriga)
Bog'lovchi MO (a₁g + t₁u + eg)6 ta
Elektronlar: 12 ta e⁻ (ligandlardan)
Bog'lamaydigan MO (t₂g)3 ta
Elektronlar: d-elektronlar (1-10 ta)
Bo'shashtiruvchi MO (eg*)2 ta
Elektronlar: Odatda bo'sh
Bo'shashtiruvchi MO (a₁g* + t₁u*)4 ta
Elektronlar: Bo'sh
⭐ Misol: [Co(NH₃)₆]³⁺ — MO bo'yicha
Elektronlar taqsimoti:
- • Ligandlardan: 6×2 = 12 ta e⁻
- • Co³⁺ dan: 6 ta d-e⁻
- • Jami: 18 ta elektron
MO larga joylashishi:
- • 12 ta e⁻ → bog'lovchi MO (a₁g, t₁u, eg)
- • 6 ta e⁻ → t₂g (bog'lamaydigan)
- • eg* → bo'sh
- • Diamagnit! (barcha e⁻ juftlashgan)
🔄 π-bog'lanishning MO diagrammasiga ta'siri
π-donor ligand (F⁻, Cl⁻)
Ligandning to'lgan π-orbitallari t₂g bilan ta'sirlashadi →Δo kichiklashadi. Kuchsiz maydonli ligandlar.
π-akseptor ligand (CO, CN⁻)
Ligandning bo'sh π*-orbitallari t₂g bilan ta'sirlashadi →Δo kattalashadi. Kuchli maydonli ligandlar.
✅ Asosiy xulosalar
- Oktaedrik kompleksda 4 xil simmetriya: a₁g, t₁u, eg, t₂g
- t₂g — bog'lamaydigan MO, metall d-elektronlari shu yerda
- Δo = E(eg*) − E(t₂g) — π-bog'lanish ta'sirida o'zgaradi
- MO diagrammasi spektr va magnit xossalarini to'liq tushuntiradi