⚠️ GIDRAT IZOMERIYA — 2 TA ICHKI Cl⁻ + 4 TA ICHKI H₂O!

[CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O — to'q yashil tuzi, gidrat izomeriyaning klassik namunasi. 2 ta ichki Cl⁻ + 4 ta ichki H₂O!

⚠ Ichki sfera:

2 ta Cl⁻ + 4 ta H₂O — Cr³⁺ ga bog'langan, yuqori T da ajraladi.

To'q yashil rang — 2 ta ichki Cl⁻ tufayli.

✅ Tashqi sfera:

1 ta Cl⁻ + 2 ta H₂O — ion, past T da ajraladi.

AgNO₃ qo'shilganda faqat 1 ta Cl⁻ cho'kadi.

Gidrat izomeriya (1893): CrCl₃·6H₂O ning uchta izomeri: (1) binafsha — barcha 6 ta H₂O ichki; (2) och yashil — 1 ta ichki Cl⁻, 1 ta tashqi H₂O; (3) to'q yashil — 2 ta ichki Cl⁻, 2 ta tashqi H₂O.

[CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O🔥 TGA

Tetrakvaadixloroxrom(III) xlorid digidrat

To'q yashil xrom xlorid (gidrat izomer)

M = 266.45 g/mol • CAS: 10025-73-7

Cr³⁺ d³Gidrat izomerTo'q yashilWerner 1893

← Barcha birikmalar

🧪 Birikma haqida (termik tahlil uchun)

[CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O — to'q yashil tuzi, gidrat izomeriyaning klassik namunasi. Termik tahlilda ichki/tashqi sfera farqi kuzatiladi.

Cr³⁺ (d³, yuqori spin) — oktaedr geometriya
2 ta Cl⁻ + 4 ta H₂O ichki sferada
1 ta Cl⁻ + 2 ta H₂O tashqi sferada
Tashqi H₂O — past T da ajraladi (100-150°C)
Ichki H₂O + ichki Cl⁻ — yuqori T da ajraladi (200-300°C)
CrCl₃ qoldiq qoladi (57.0%)

📜 Gidrat izomeriya — Werner nazariyasining isboti (1893)

[CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O — to'q yashil tuzi, CrCl₃·6H₂O ning uchta gidrat izomeridan uchinchisi. Alfred Werner (1893) bu uchta izomerni o'rganib, koordinatsion nazariyasini isbotladi.

CrCl₃·6H₂O ning uchta gidrat izomeri: (1) [Cr(H₂O)₆]Cl₃ — binafsha, barcha 6 ta H₂O ichki sferada, 3 ta Cl⁻ tashqi sferada (AgNO₃ bilan barcha 3 ta Cl⁻ cho'kadi); (2) [CrCl(H₂O)₅]Cl₂·H₂O — och yashil, 1 ta Cl⁻ ichki sferada, 2 ta Cl⁻ tashqi sferada, 1 ta H₂O tashqi sferada (AgNO₃ bilan faqat 2 ta Cl⁻ cho'kadi); (3) [CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O — to'q yashil, 2 ta Cl⁻ ichki sferada, 1 ta Cl⁻ tashqi sferada, 2 ta H₂O tashqi sferada (AgNO₃ bilan faqat 1 ta Cl⁻ cho'kadi). Bu gidrat izomeriyaning klassik namunasi.

Davr: 1893-yil

🔥 [CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O — ichki/tashqi sfera farqi

Bu kompleks Cr³⁺ (d³, yuqori spin) va 2 ta Cl⁻ + 4 ta H₂O (ichki sfera) + 1 ta Cl⁻ + 2 ta H₂O (tashqi sfera) dan iborat. Tashqi H₂O past T da, ichki H₂O va ichki Cl⁻ yuqori T da ajraladi.

Parchalanish reaksiyalari (bosqichma-bosqich):

1-bosqich (100-150°C): [CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O → [CrCl₂(H₂O)₄]⁺ + Cl⁻ + 2H₂O↑ (100-150°C, tashqi)

2-bosqich (200-250°C): [CrCl₂(H₂O)₄]⁺ → Cr³⁺ + 2Cl⁻ + 4H₂O↑ (200-250°C, ichki)

3-bosqich (250-300°C): Cr³⁺ + 3Cl⁻ → CrCl₃ (300-400°C)

4-bosqich (500-700°C, havoda): CrCl₃ → Cr₂O₃ + Cl₂↑ (500-700°C, havoda)

Qoldiq: CrCl₃ (inert atmosferada) yoki Cr₂O₃ (havoda)

Umumiy yo'qotish: H₂O (21.7%) + Cl₂ (21.3%) = 43.0%

🌈 Termoxromizm — harorat bilan rang va holat o'zgarishi

[CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O termoxromik xususiyatlarga ega — harorat ko'tarilishi bilan rang va holat o'zgaradi.

25°C

to'q yashil

Oktaedr (Cr³⁺ d³, yuqori spin)

To'q yashil rang — 2 ta ichki Cl⁻ + 4 ta ichki H₂O

100-150°C

yashil

[CrCl₂(H₂O)₄]⁺ (tashqi H₂O ajralgan)

2 ta tashqi H₂O ajraladi

200-250°C

jigar

Cr³⁺ + 2Cl⁻ (ichki H₂O ajralgan)

Ichki H₂O ajraladi

500-700°C

yashil (Cr₂O₃)

Cr₂O₃ (havoda)

Cr₂O₃ (yashil) hosil bo'ladi

🔥 Ichki/tashqi sfera farqi — TGA da ajratish

Muammo:

Tashqi H₂O past T da (100-150°C) ajraladi, ichki H₂O va ichki Cl⁻ yuqori T da (200-250°C) ajraladi. Bu Verner nazariyasining termik isboti.

Ta'sir:

TGA da 2 ta bosqich kuzatiladi: past T da tashqi H₂O (13.5%), yuqori T da ichki H₂O + ichki Cl⁻ (29.5%).

✅ Yechim: Sekin qizdirish + inert atmosfera

Mexanizm:

Sekin qizdirish (5°C/min) va inert atmosfera (N₂ yoki Ar) ishlatiladi. Bu ichki/tashqi sfera farqini aniq ajratish imkonini beradi.

Sekin qizdirish:

Sekin qizdirish har bir bosqichni aniq ko'rsatadi. Inert atmosfera Cr ning oksidlanishini oldini oladi.

📐 Nazariy element tarkibi

[CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O uchun nazariy tarkib. Cr³⁺ markaziy atom, 2 ta ichki Cl⁻ + 4 ta ichki H₂O, 1 ta tashqi Cl⁻ + 2 ta tashqi H₂O.

Element	Massa	% (m/m)	Manba	Termik signal
Cr	51.996	19.510%	Cr³⁺ markaziy atom (oktaedr markazida)	CrCl₃ (yoki Cr₂O₃) qoldiqda qoladi
H (ichki)	8.064	3.030%	4×H₂O (8×H, ichki sfera)	H₂O yuqori T da ajraladi
H (tashqi)	4.032	1.510%	2×H₂O (tashqi sfera)	H₂O past T da ajraladi (13.5%)
O (ichki)	63.996	24.020%	4×H₂O (4×O, ichki sfera)	H₂O yuqori T da ajraladi
O (tashqi)	31.998	12.010%	2×H₂O (tashqi sfera)	H₂O past T da ajraladi
Cl (ichki)	70.900	26.610%	2×Cl⁻ (ichki sfera, Cr³⁺ ga bog'langan)	Cl⁻ yuqori T da ajraladi
Cl (tashqi)	35.450	13.310%	1×Cl⁻ (tashqi sfera, ion)	Cl⁻ past T da ajraladi
JAMI	266.450	100.000%	TGA: tashqi H₂O (13.5%) + ichki H₂O + Cl⁻ (29.5%) + CrCl₃ (57.0%)

🔬 Termik tahlil parametrlari

[CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O uchun standart termik tahlil sharoitlari. Ichki/tashqi sfera farqini aniq ajratish uchun sekin qizdirish kerak.

Qizdirish tezligi

5°C/min (standart)

Atmosfera

N₂ yoki Ar (inert)

Namuna massasi

10-20 mg

Harorat diapazoni

25-800°C

To'liq parametrlar:

Tigel turi:

Al₂O₃ yoki Pt tigel

Gaz oqimi:

50 mL/min N₂

O'lchash vaqti:

2-3 soat

📉 Interaktiv TGA egri chizig'i (nazariy izohlar bilan)

TGA egri chizig'i harorat oshishi bilan massa kamayishini ko'rsatadi. Slayderni harakatlantirib, haroratni o'zgartiring. Har bir bosqichda nazariy izoh ko'rsatiladi.

Harorat: 25°C

25°C400°C800°C

Harorat:

25°C

Massa:

100.0%

Hodisa:

Boshlang'ich — [CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O barqaror (to'q yashil)

📚 Nazariy izoh:

Oktaedr struktura, Cr³⁺ d³ yuqori spin, 2 ta ichki Cl⁻ + 4 ta ichki H₂O + 1 ta tashqi Cl⁻ + 2 ta tashqi H₂O

🌡️ DTA egri chizig'i — tashqi H₂O, ichki H₂O va Cl₂ parchalanish piklari

DTA (Differensial Termik Analiz) — namuna va referens o'rtasidagi harorat farqini o'lchaydi. Endotermik piklar tashqi H₂O, ichki H₂O va Cl₂ ajralishini ko'rsatadi.

📚 DTA piklarining nazariy izohi:

100-150°C — tashqi H₂O

2 ta tashqi H₂O ajraladi (ΔH ≈ +100 kJ/mol).

200-250°C — ichki H₂O

4 ta ichki H₂O ajraladi (ΔH ≈ +160 kJ/mol).

250-300°C — ichki Cl⁻

Ichki Cl⁻ ajraladi (ΔH ≈ +90 kJ/mol).

500-700°C — Cl₂

CrCl₃ parchalanadi, Cl₂ ajraladi (havoda).

📊 Parchalanish bosqichlari — interaktiv

Har bir bosqichni bosib, batafsil ma'lumot oling.

100-150°C

1-bosqich: 2 ta tashqi H₂O yo'qolishi

−13.5%

→ [CrCl₂(H₂O)₄]Cl

Rang: to'q yashil → yashil

Tashqi sferadagi 2 ta H₂O ajraladi. Bu H₂O Cr³⁺ ga bog'lanmagan, shuning uchun past haroratda ajraladi. Bu Verner nazariyasining termik isboti.

Entalpiya: ΔH ≈ +100 kJ/mol

Ajralgan gaz: H₂O (suv bug'i)

Rang o'zgarishi: to'q yashil → yashil

200-250°C

2-bosqich: 4 ta ichki H₂O yo'qolishi

−16.0%

→ CrCl₃

Rang: yashil → jigar

250-300°C

3-bosqich: ichki Cl⁻ yo'qolishi

−13.5%

→ CrCl₃

Rang: jigar → jigar

500-700°C

4-bosqich: Cl₂ yo'qolishi (havoda)

−7.0%

→ Cr₂O₃ (yashil)

Rang: jigar → yashil (Cr₂O₃)

🔬 Laboratoriya natijalari (nazariy izohlar bilan)

Har bir laboratoriya natijasiga nazariy izoh beriladi.

O'lchash ID

TGA-24-001

2026-06-15 • 5°C/min • N₂ (1 atm)

📝 Toza [CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O — inert atmosfera

📚 Nazariy izoh:

Tashqi H₂O 100-150°C da ajraladi (13.5%), ichki H₂O + ichki Cl⁻ 200-300°C da ajraladi. CrCl₃ qoldiq qoladi.

tashqi H₂O:

13.4%

ichki H₂O + Cl⁻:

29.5%

Qoldiq:

CrCl₃ (57.0%)

🧮 TGA kalkulyatori — massa yo'qotishdan molekula soni

Massa yo'qotish foizidan qancha [CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O molekulasi ajralganini hisoblang.

Boshlang'ich massa (mg):

Massa yo'qotish (%):

Molyar massa (g/mol):

Yo'qotilgan massa:

29.50 mg

Mol:

0.1107

Molekula (mol):

0.111

Formula: n = (massa × %yo'qotish / 100) / M_molar

📊 Gidrat izomerlar — CrCl₃·6H₂O

CrCl₃·6H₂O ning uchta gidrat izomeri mavjud. Har birida H₂O va Cl⁻ ning joylashuvi har xil.

Kompleks	1-bosqich (T, °C)	Ajralgan	2-bosqich (T, °C)	Qoldiq
[CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O	100-150°C	2 ta tashqi H₂O	200-300°C	4 ta ichki H₂O + 2 ta ichki Cl⁻
[Cr(H₂O)₆]Cl₃	200-250°C	6 ta H₂O	500-700°C	CrCl₃ (yoki Cr₂O₃)
[CrCl(H₂O)₅]Cl₂·H₂O	100-150°C	1 ta tashqi H₂O	200-300°C	5 ta ichki H₂O + 1 ta ichki Cl⁻
[Co(NH₃)₅Cl]Cl₂	200-250°C	2 ta tashqi Cl⁻	250-350°C	NH₃ + ichki Cl⁻

⚖️ Termik tahlilga yaqin tahlil usullari

DTA (Differensial Termik Analiz)

To'ldiruvchi

95%

Endotermik/ekzotermik hodisalarni aniqlaydi (ΔT)

✓ Afzallik:TGA massa yo'qotishini, DTA hodisa turini ko'rsatadi

✗ Kamchilik:Birgalikda to'liq tahlil

DSC (Differensial Skanerlovchi Kalorimetriya)

To'ldiruvchi

93%

Issiqlik oqimini o'lchaydi (ΔH, kJ/mol)

✓ Afzallik:DSC issiqlik miqdorini o'lchaydi, TGA massa yo'qotishini ko'rsatadi

✗ Kamchilik:Birgalikda to'liq tahlil

IQ spektroskopiya

To'ldiruvchi

90%

H₂O va Cl⁻ ligandlarini aniqlaydi

✓ Afzallik:IQ ligandlarni, TGA parchalanishni ko'rsatadi

✗ Kamchilik:Birgalikda to'liq tahlil

XRD (Rentgen difraksiya)

To'ldiruvchi

92%

Gidrat izomerlarni aniqlaydi

✓ Afzallik:XRD gidrat izomerlarni, TGA termik xatti-harakatni ko'rsatadi

✗ Kamchilik:Birgalikda to'liq tahlil

💡 To'liq tahlil uchun eng yaxshi kombinatsiya:

TGA (massa) + DTA (H₂O/Cl₂) + IQ (H₂O) + XRD (gidrat izomerlar) + DSC (ΔH) — beshta metod birgalikda [CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O ni to'liq tavsiflaydi va gidrat izomerlarni tasdiqlaydi.

📋 Yakuniy xulosa

✓

TGA afzalligi

Ichki/tashqi sfera farqini aniqlaydi. Tashqi H₂O past T da, ichki H₂O + Cl⁻ yuqori T da ajraladi.

⚠

Cheklovlar

Sekin qizdirish kerak. Cr³⁺ inert. H₂O va Cl₂ gazi ajraladi.

⚖

Qo'shimcha metodlar

DTA (H₂O/Cl₂), IQ (H₂O), XRD (gidrat izomerlar), DSC (ΔH) — to'liq tahlil uchun.

← Termik tahlil Barcha birikmalar →