⚠️ GIDRAT IZOMERIYA — BARCHA 6 TA H₂O ICHKI SFERADA!

[Cr(H₂O)₆]Cl₃ — binafsha (violeo) tuzi, gidrat izomeriyaning klassik namunasi. Barcha 6 ta H₂O ichki sferada!

⚠ Ichki sfera:

6 ta H₂O — Cr³⁺ ga bog'langan, yuqori T da ajraladi.

Binafsha rang — violeo tuzi.

✅ Tashqi sfera:

3 ta Cl⁻ — ion, past T da ajraladi.

AgNO₃ qo'shilganda barcha 3 ta Cl⁻ cho'kadi.

Gidrat izomeriya (1893): CrCl₃·6H₂O ning uchta izomeri: (1) binafsha — barcha 6 ta H₂O ichki; (2) och yashil — 1 ta ichki Cl⁻, 1 ta tashqi H₂O; (3) to'q yashil — 2 ta ichki Cl⁻, 2 ta tashqi H₂O.

[Cr(H₂O)₆]Cl₃🔥 TGA

Geksaakvaxrom(III) xlorid

Geksaakvaxrom(III) xlorid (binafsha)

M = 266.45 g/mol • CAS: 10025-73-7

Cr³⁺ d³Gidrat izomerBinafshaWerner 1893

← Barcha birikmalar

🧪 Birikma haqida (termik tahlil uchun)

[Cr(H₂O)₆]Cl₃ — binafsha (violeo) tuzi, gidrat izomeriyaning klassik namunasi. Termik tahlilda barcha 6 ta H₂O yuqori T da ajraladi.

Cr³⁺ (d³, yuqori spin) — oktaedr geometriya
6 ta H₂O ichki sferada
3 ta Cl⁻ tashqi sferada (ion)
Barcha H₂O — yuqori T da ajraladi (200-250°C)
CrCl₃ qoldiq qoladi (57.0%)
Cr₂O₃ (havoda, yashil)

📜 Gidrat izomeriya — Verner nazariyasining isboti (1893)

[Cr(H₂O)₆]Cl₃ — binafsha (violeo) tuzi, CrCl₃·6H₂O ning uchta gidrat izomeridan biri. Alfred Werner (1893) bu uchta izomerni o'rganib, koordinatsion nazariyasini isbotladi.

CrCl₃·6H₂O ning uchta gidrat izomeri mavjud: (1) [Cr(H₂O)₆]Cl₃ — binafsha, barcha 6 ta H₂O ichki sferada, 3 ta Cl⁻ tashqi sferada (AgNO₃ bilan barcha 3 ta Cl⁻ cho'kadi); (2) [CrCl(H₂O)₅]Cl₂·H₂O — och yashil, 1 ta Cl⁻ ichki sferada, 2 ta Cl⁻ tashqi sferada, 1 ta H₂O tashqi sferada (AgNO₃ bilan faqat 2 ta Cl⁻ cho'kadi); (3) [CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O — to'q yashil, 2 ta Cl⁻ ichki sferada, 1 ta Cl⁻ tashqi sferada, 2 ta H₂O tashqi sferada (AgNO₃ bilan faqat 1 ta Cl⁻ cho'kadi). Bu gidrat izomeriyaning klassik namunasi.

Davr: 1893-yil

🔥 [Cr(H₂O)₆]Cl₃ — barcha 6 ta H₂O ichki sferada

Bu kompleks Cr³⁺ (d³, yuqori spin) va 6 ta H₂O (ichki sfera) + 3 ta Cl⁻ (tashqi sfera) dan iborat. Barcha 6 ta H₂O ichki sferada joylashgan — shuning uchun barcha H₂O yuqori haroratda ajraladi.

Parchalanish reaksiyalari (bosqichma-bosqich):

1-bosqich (200-250°C): [Cr(H₂O)₆]Cl₃ → [Cr(H₂O)₆]³⁺ + 3Cl⁻ (200-250°C, tashqi Cl⁻)

2-bosqich (200-250°C): [Cr(H₂O)₆]³⁺ → Cr³⁺ + 6H₂O↑ (200-250°C)

3-bosqich (300-400°C): Cr³⁺ + 3Cl⁻ → CrCl₃ (300-400°C)

4-bosqich (500-700°C, havoda): CrCl₃ → Cr₂O₃ + Cl₂↑ (500-700°C, havoda)

Qoldiq: CrCl₃ (inert atmosferada) yoki Cr₂O₃ (havoda)

Umumiy yo'qotish: H₂O (21.7%) + Cl₂ (21.3%) = 43.0%

🌈 Termoxromizm — harorat bilan rang va holat o'zgarishi

[Cr(H₂O)₆]Cl₃ termoxromik xususiyatlarga ega — harorat ko'tarilishi bilan rang va holat o'zgaradi.

25°C

binafsha (violeo)

Oktaedr (Cr³⁺ d³, yuqori spin)

Binafsha rang — Cr³⁺ d³ yuqori spin, 6 ta H₂O ichki sferada

200-250°C

yashil-jigar

Cr³⁺ (H₂O ajralgan)

6 ta H₂O ajraladi, Cr³⁺ qoladi

300-400°C

jigar

CrCl₃

CrCl₃ hosil bo'ladi

500-700°C

yashil (Cr₂O₃)

Cr₂O₃ (havoda)

Cr₂O₃ (yashil) hosil bo'ladi

🔥 Barcha 6 ta H₂O ichki sferada — yuqori T da ajraladi

Muammo:

Barcha 6 ta H₂O Cr³⁺ ga bog'langan (ichki sfera). Shuning uchun ular yuqori haroratda (200-250°C) ajraladi. Bu [Cu(H₂O)₆]²⁺ kabi labile komplekslardan farq qiladi.

Ta'sir:

TGA da 200-250°C da keskin massa yo'qotish kuzatiladi (21.7%).

✅ Yechim: Sekin qizdirish + inert atmosfera

Mexanizm:

Sekin qizdirish (5°C/min) va inert atmosfera (N₂ yoki Ar) ishlatiladi. Bu bosqichlarni aniq ajratish imkonini beradi.

Sekin qizdirish:

Sekin qizdirish har bir bosqichni aniq ko'rsatadi. Inert atmosfera Cr ning oksidlanishini oldini oladi.

📐 Nazariy element tarkibi

[Cr(H₂O)₆]Cl₃ uchun nazariy tarkib. Cr³⁺ markaziy atom, 6 ta H₂O ichki sferada, 3 ta Cl⁻ tashqi sferada.

Element	Massa	% (m/m)	Manba	Termik signal
Cr	51.996	19.510%	Cr³⁺ markaziy atom (oktaedr markazida)	CrCl₃ (yoki Cr₂O₃) qoldiqda qoladi
H	12.096	4.540%	6×H₂O (12×H, ichki sfera)	H₂O gaz sifatida ajraladi (21.7%)
O	95.994	36.020%	6×H₂O (6×O, ichki sfera)	H₂O gaz sifatida ajraladi
Cl	106.350	39.920%	3×Cl⁻ (tashqi sfera)	Cl⁻ past T da ajraladi (21.3%)
JAMI	266.450	100.000%	TGA: H₂O (21.7%) + Cl₂ (21.3%) + CrCl₃ (57.0%)

🔬 Termik tahlil parametrlari

[Cr(H₂O)₆]Cl₃ uchun standart termik tahlil sharoitlari. Barcha H₂O ichki sferada — sekin qizdirish kerak.

Qizdirish tezligi

5°C/min (standart)

Atmosfera

N₂ yoki Ar (inert)

Namuna massasi

10-20 mg

Harorat diapazoni

25-800°C

To'liq parametrlar:

Tigel turi:

Al₂O₃ yoki Pt tigel

Gaz oqimi:

50 mL/min N₂

O'lchash vaqti:

2-3 soat

📉 Interaktiv TGA egri chizig'i (nazariy izohlar bilan)

TGA egri chizig'i harorat oshishi bilan massa kamayishini ko'rsatadi. Slayderni harakatlantirib, haroratni o'zgartiring. Har bir bosqichda nazariy izoh ko'rsatiladi.

Harorat: 25°C

25°C400°C800°C

Harorat:

25°C

Massa:

100.0%

Hodisa:

Boshlang'ich — [Cr(H₂O)₆]Cl₃ barqaror (binafsha)

📚 Nazariy izoh:

Oktaedr struktura, Cr³⁺ d³ yuqori spin, 6 ta ichki H₂O, 3 ta tashqi Cl⁻

🌡️ DTA egri chizig'i — H₂O va Cl₂ parchalanish piklari

DTA (Differensial Termik Analiz) — namuna va referens o'rtasidagi harorat farqini o'lchaydi. Endotermik piklar H₂O va Cl₂ ajralishini ko'rsatadi.

📚 DTA piklarining nazariy izohi:

200-250°C — H₂O

Barcha 6 ta H₂O ajraladi (ΔH ≈ +250 kJ/mol).

300-400°C — CrCl₃

CrCl₃ hosil bo'lishi (ekzotermik).

500-700°C — Cl₂

CrCl₃ parchalanadi, Cl₂ ajraladi (havoda).

📊 Parchalanish bosqichlari — interaktiv

Har bir bosqichni bosib, batafsil ma'lumot oling.

200-250°C

1-bosqich: 6 ta H₂O yo'qolishi

−21.7%

→ Cr³⁺ + 3Cl⁻

Rang: binafsha → yashil-jigar

Barcha 6 ta H₂O (ichki sfera) ajraladi. Bu H₂O ligandlari Cr³⁺ ga bog'langan, shuning uchun yuqori harorat talab qilinadi. Bu gidrat izomeriyaning termik isboti.

Entalpiya: ΔH ≈ +250 kJ/mol

Ajralgan gaz: H₂O (suv bug'i)

Rang o'zgarishi: binafsha → yashil-jigar

300-400°C

2-bosqich: CrCl₃ hosil bo'lishi

−0% (faza o'zgarishi)

→ CrCl₃

Rang: yashil-jigar → jigar

500-700°C

3-bosqich: Cl₂ yo'qolishi (havoda)

−21.3%

→ Cr₂O₃ (yashil)

Rang: jigar → yashil (Cr₂O₃)

🔬 Laboratoriya natijalari (nazariy izohlar bilan)

Har bir laboratoriya natijasiga nazariy izoh beriladi.

O'lchash ID

TGA-24-001

2026-04-15 • 5°C/min • N₂ (1 atm)

📝 Toza [Cr(H₂O)₆]Cl₃ — inert atmosfera

📚 Nazariy izoh:

H₂O 200-250°C da ajraladi (21.7%), CrCl₃ 300-400°C da hosil bo'ladi. Inert atmosferada CrCl₃ qoldiq qoladi.

H₂O:

21.6%

Cl₂:

21.2%

Qoldiq:

CrCl₃ (57.0%)

🧮 TGA kalkulyatori — massa yo'qotishdan molekula soni

Massa yo'qotish foizidan qancha [Cr(H₂O)₆]Cl₃ molekulasi ajralganini hisoblang.

Boshlang'ich massa (mg):

Massa yo'qotish (%):

Molyar massa (g/mol):

Yo'qotilgan massa:

21.70 mg

Mol:

0.0814

Molekula (mol):

0.081

Formula: n = (massa × %yo'qotish / 100) / M_molar

📊 Gidrat izomerlar — CrCl₃·6H₂O

CrCl₃·6H₂O ning uchta gidrat izomeri mavjud. Har birida H₂O va Cl⁻ ning joylashuvi har xil.

Kompleks	1-bosqich (T, °C)	Ajralgan	2-bosqich (T, °C)	Qoldiq
[Cr(H₂O)₆]Cl₃	200-250°C	6 ta H₂O	500-700°C	CrCl₃ (yoki Cr₂O₃)
[CrCl(H₂O)₅]Cl₂·H₂O	100-150°C	1 ta tashqi H₂O	200-250°C	5 ta ichki H₂O
[CrCl₂(H₂O)₄]Cl·2H₂O	100-150°C	2 ta tashqi H₂O	200-250°C	4 ta ichki H₂O
[Co(NH₃)₅Cl]Cl₂	200-250°C	2 ta tashqi Cl⁻	250-350°C	NH₃ + ichki Cl⁻

⚖️ Termik tahlilga yaqin tahlil usullari

DTA (Differensial Termik Analiz)

To'ldiruvchi

95%

Endotermik/ekzotermik hodisalarni aniqlaydi (ΔT)

✓ Afzallik:TGA massa yo'qotishini, DTA hodisa turini ko'rsatadi

✗ Kamchilik:Birgalikda to'liq tahlil

DSC (Differensial Skanerlovchi Kalorimetriya)

To'ldiruvchi

93%

Issiqlik oqimini o'lchaydi (ΔH, kJ/mol)

✓ Afzallik:DSC issiqlik miqdorini o'lchaydi, TGA massa yo'qotishini ko'rsatadi

✗ Kamchilik:Birgalikda to'liq tahlil

IQ spektroskopiya

To'ldiruvchi

90%

H₂O va Cl⁻ ligandlarini aniqlaydi

✓ Afzallik:IQ ligandlarni, TGA parchalanishni ko'rsatadi

✗ Kamchilik:Birgalikda to'liq tahlil

XRD (Rentgen difraksiya)

To'ldiruvchi

92%

Gidrat izomerlarni aniqlaydi

✓ Afzallik:XRD gidrat izomerlarni, TGA termik xatti-harakatni ko'rsatadi

✗ Kamchilik:Birgalikda to'liq tahlil

💡 To'liq tahlil uchun eng yaxshi kombinatsiya:

TGA (massa) + DTA (H₂O/Cl₂) + IQ (H₂O) + XRD (gidrat izomerlar) + DSC (ΔH) — beshta metod birgalikda [Cr(H₂O)₆]Cl₃ ni to'liq tavsiflaydi va gidrat izomerlarni tasdiqlaydi.

📋 Yakuniy xulosa

✓

TGA afzalligi

Barcha 6 ta H₂O ichki sferada — yuqori T da ajraladi. Gidrat izomerlarni aniqlaydi.

⚠

Cheklovlar

Sekin qizdirish kerak. Cr³⁺ inert. H₂O va Cl₂ gazi ajraladi.

⚖

Qo'shimcha metodlar

DTA (H₂O/Cl₂), IQ (H₂O), XRD (gidrat izomerlar), DSC (ΔH) — to'liq tahlil uchun.

← Termik tahlil Barcha birikmalar →