🧂 Kompleks tuzlar
Tarkibida H⁺ yoki OH⁻ bo'lmagan kompleks birikmalar • Eng ko'p tarqalgan sinf
📋 Kompleks tuzlar haqida
Kompleks tuzlar — eng ko'p tarqalgan kompleks birikmalar sinfi. Ular tarkibida H⁺ yoki OH⁻ bo'lmagan kompleks birikmalardir. Tashqi sferasida metall kationlari yoki boshqa anionlar bo'lishi mumkin.
Kompleks tuzlar o'z navbatida kation kompleksli (ichki sfera musbat) va anion kompleksli (ichki sfera manfiy) turlarga bo'linadi. Ayrim hollarda ham kation, ham anion kompleks tutgan tuzlar ham uchraydi.
🔴 Anion kompleksli tuz
Ichki sfera manfiy zaryadli
K₄[Fe(CN)₆]
kaliy geksasiyanoferrat(II)— "Sariq qon tuzi"
- • Tashqi sfera: 4K⁺
- • Ichki sfera: [Fe(CN)₆]⁴⁻
- • Markaziy atom: Fe²⁺ (temir)
- • Ligandlar: 6 ta CN⁻
- • Koordinatsion son: 6
- • Geometriya: Oktaedrik
- • Oziq-ovqat qo'shimchasi: E536
K₃[Fe(CN)₆]
kaliy geksasiyanoferrat(III)— "Qizil qon tuzi"
- • Tashqi sfera: 3K⁺
- • Ichki sfera: [Fe(CN)₆]³⁻
- • Markaziy atom: Fe³⁺ (temir)
- • Fe²⁺ → Fe³⁺ oksidlanish darajasi farqi
🔵 Kation kompleksli tuz
Ichki sfera musbat zaryadli
[Cr(H₂O)₆]Cl₃
geksaakvaxrom(III) xlorid
- • Ichki sfera: [Cr(H₂O)₆]³⁺
- • Tashqi sfera: 3Cl⁻
- • Markaziy atom: Cr³⁺ (xrom)
- • Ligandlar: 6 ta H₂O
- • Rangi: Binafsha
[Co(NH₃)₆]Cl₃
geksaamminkobalt(III) xlorid — Verner klassikasi
- • Ichki sfera: [Co(NH₃)₆]³⁺
- • Tashqi sfera: 3Cl⁻
- • Markaziy atom: Co³⁺ (kobalt)
- • Rangi: Zarg'aldoq-sariq
🟣 Ham kation, ham anion kompleksli tuz
Ikkala ion ham kompleks tuzilishga ega
[Pt(NH₃)₄][PtCl₄]
tetraamminplatina(II) tetraxloroplatinat(II)— "Magnusning yashil tuzi"
- • Kation kompleks: [Pt(NH₃)₄]²⁺
- • Anion kompleks: [PtCl₄]²⁻
- • Ikkalasi ham Pt²⁺ — bir xil metall!
- • Rangi: Yashil
💧 Dissotsilanish xususiyatlari
Anion kompleksli tuz
K₄[Fe(CN)₆] → 4K⁺ + [Fe(CN)₆]⁴⁻
Kation kompleksli tuz
[Cr(H₂O)₆]Cl₃ → [Cr(H₂O)₆]³⁺ + 3Cl⁻
Ham kation, ham anion kompleksli
[Pt(NH₃)₄][PtCl₄] → [Pt(NH₃)₄]²⁺ + [PtCl₄]²⁻
⚠️ Muhim: Barcha kompleks tuzlarda ichki sfera mustahkam bog'langan. Dissotsilanishda faqat tashqi sfera ionlari ajralib chiqadi.
✅ Asosiy xulosalar
- Kompleks tuzlar eng ko'p tarqalgan kompleks birikmalar sinfi
- Tarkibida H⁺ yoki OH⁻ yo'q
- 3 turga bo'linadi: anion kompleksli, kation kompleksli, aralash
- Sariq qon tuzi K₄[Fe(CN)₆] — anion kompleksli tuz
- Magnusning yashil tuzi — ham kation, ham anion kompleksli