🧴 Kompleks asoslar
Tashqi sferasida gidroksid ioni (OH⁻) tutgan kompleks birikmalar
📋 Kompleks asoslar haqida
Kompleks asoslar — tashqi sferasida gidroksid ioni (OH⁻) tutgan kompleks birikmalardir. Ular suvda eriganda gidroksid ionini beradi va oddiy asoslar kabi indikator rangini o'zgartiradi, kislotalar bilan neytrallanish reaksiyasiga kirishadi.
Kompleks asoslarning tashqi sferasida OH⁻ ioni joylashgan. Suvli eritmada dissotsilanganda gidroksid ionlari ajralib chiqadi va eritma ishqoriy muhitga ega bo'ladi. Ichki sfera esa butunligicha saqlanib qoladi.
1️⃣ [Ag(NH₃)₂]OH
diamminkumush(I) gidroksid
Tarkibi
- • Ichki sfera: [Ag(NH₃)₂]⁺
- • Tashqi sfera: OH⁻
- • Markaziy atom: Ag⁺ (kumush)
- • Ligandlar: 2 ta NH₃
- • Koordinatsion son: 2
- • Geometriya: Chiziqli
Xossalari
- • Rangsiz eritma
- • Ishqoriy muhit
- • Kumush ko'zgu reaksiyasi
- • Aldegidlarni aniqlashda
- • Uzoq saqlansa Ag₃N portlovchi modda hosil bo'ladi
🏆 Tollens reaktivi
[Ag(NH₃)₂]OH — eng mashhur kompleks asos, Tollens reaktivi sifatida tanilgan. Organik kimyoda aldegidlarni sifat aniqlashda ishlatiladi. Aldegidlar bilan reaksiyaga kirishganda "kumush ko'zgu" — probirka ichida yaltiroq kumush qatlami hosil bo'ladi.
Hosil bo'lish reaksiyasi:
AgNO₃ + NaOH → AgOH↓ + NaNO₃
AgOH + 2NH₃ → [Ag(NH₃)₂]OH
2️⃣ [Cu(NH₃)₄](OH)₂
tetraamminmis(II) gidroksid
Tarkibi
- • Ichki sfera: [Cu(NH₃)₄]²⁺
- • Tashqi sfera: 2OH⁻
- • Markaziy atom: Cu²⁺ (mis)
- • Ligandlar: 4 ta NH₃
- • Koordinatsion son: 4
Xossalari
- • To'q ko'k rangli eritma
- • Shveytser reaktivi
- • Tsellyulozani eritadi
- • Sun'iy ipak ishlab chiqarishda
Dissotsilanish reaksiyasi:
[Cu(NH₃)₄](OH)₂ → [Cu(NH₃)₄]²⁺ + 2OH⁻
⚡ Kompleks asoslarning umumiy xususiyatlari
🔵 Indikator ta'siri
Lakmusni ko'kartiradi, fenolftaleinni pushti-qizil rangga bo'yaydi.
🧪 Kislotalar bilan reaksiya
Kislotalar bilan neytrallanish reaksiyasiga kirishib, tuz va suv hosil qiladi.
💧 Dissotsilanish
Suvda eriganda faqat tashqi sfera OH⁻ ionlari ajraladi. Ichki sfera butunligicha qoladi.
⚠️ Barqarorlik
Ba'zi kompleks asoslar (ayniqsa Ag⁺ komplekslari) uzoq saqlanganda portlovchi moddalar hosil qilishi mumkin.
✅ Asosiy xulosalar
- Kompleks asoslar tashqi sferasida OH⁻ ioni tutadi
- Suvda eriganda gidroksid ioni ajratadi
- Oddiy asoslarga xos barcha xususiyatlarga ega
- Tollens reaktivi — eng muhim kompleks asos (ald egidlarni aniqlash)
- Shveytser reaktivi — tsellyulozani eritadi