📖 IUPAC nomlanish qoidalari

IUPAC Red Book asosida • 11 ta asosiy qoida

Quyida kompleks birikmalarni IUPAC bo'yicha nomlashning 11 ta asosiy qoidasi keltirilgan. Har bir qoida uchun misol va tayyor javob ko'rsatilgan.

Kompleks birikma nomini aytishda dastlab kation, keyin anion aytiladi. Xuddi oddiy tuzlardagi kabi.

[Ag(NH₃)₂]Cl

→diamminkumush xlorid

Anion ligandlar → neytral ligandlar → kation ligandlar. Dastlab sodda, keyin murakkab ligandlar alfavit ketma-ketligida.

[Co(NH₃)₄Br(H₂O)](NO₃)₂

→bromoakvatetraamminkobalt(III) nitrat

H₂O — akva, NH₃ — ammin, CO — karbonil. Manfiy ligandlarga "o" qo'shimchasi qo'shiladi.

K₂[CuCl₄]

→kaliy tetraxlorokuprat(II)

di-, tri-, tetra-, penta-, geksa- prefikslari bilan ko'rsatiladi.

K₂[SnF₆]

→kaliy geksaftorostannat(IV)

Agar ligand nomida grekcha prefiks bo'lsa yoki polidentat bo'lsa: bis-, tris-, tetrakis- qo'llaniladi. Ligand nomi qavs ichiga olinadi.

[Cu(en)₂]SO₄

→bis(etilendiamin)mis(II) sulfat

Anion komplekslarda markaziy atom nomiga "at" qo'shiladi. Neytral va kation komplekslarda o'zgartirish kiritilmaydi.

K₄[Fe(CN)₆]

→kaliy geksasiyanoferrat(II)

Markaziy atomning oksidlanish darajasi qavs ichida rim raqamida ko'rsatiladi.

[Cu(NH₃)₂]Cl

→diaminmis(I) xlorid

Avval kation kompleks nomi, keyin anion kompleks nomi aytiladi.

[Ag(NH₃)₂][Ag(CN)₂]

→diamminkumush disianoargentat

Ligand nomidan keyin donor atom qavs ichida κ harfi bilan ko'rsatiladi.

[Fe(NCS)(H₂O)₅]²⁺

→tiosianato(κN)pentaakvatemir(III)

Metall ionlari ko'prik ligandlar orqali bog'langan bo'lsa, ligand oldidan μ harfi qo'llaniladi.

[(en)₂Co(μ-NH₂)(μ-OH)Co(en)₂]⁴⁺

→μ-amido-μ-gidrokso kompleks

Agar belgi lotincha nomdan olingan bo'lsa, o'sha nom bilan aytiladi.

Fe — ferrat, Pb — plyumbat, Cu — kuprat