Fe⁰
d⁸
18 e⁻
D₃ₕ
dsp³
Berry
CO
pseudorotation
Mond 1891
🧪Formula
[Fe(CO)₅]
⚖️M massa
195.90 g/mol
💎Geometriya
Trigonal bipiramida
🎨Holati
Sariq suyuqlik
⚛️Elektronlar
18 e⁻ (qoida)
📋
Asosiy ma'lumotlar
CAS raqami
13463-40-6
Zichlik
1.453 g/cm³ (20°C)
Qaynash harorati
103°C
Suyuqlanish harorati
-20°C
Bug' bosimi
40 mm Hg (20°C)
Dipol moment
0 D (simmetrik)
Simmetriya
D₃ₕ
Rangi
Sariq (och sariq)
☠️ Xavfsizlik ogohlantirishi — ZAHARLI!
⚠️ Toksiklik
- • TLV-TWA: 0.1 ppm (0.5 mg/m³)
- • LC₅₀: 752 ppm/15min (kalamush)
- • Ta'sir: CO ajralib chiqadi → gemoglobin bilan bog'lanadi
- • Belgilar: bosh og'rig'i, ko'ngil aynishi, hushsizlik
- • Himoya: Shkaflarda ishlash, gaz detektori
🔥 Fizik xavflar
- • Yonuvchan: alangalanish harorati 60°C
- • Bug'lari: havodan og'ir, pastga yig'iladi
- • Parchalanish: Fe₃C + CO (100°C+ da)
- • Saqlash: qorong'i, sovuq joyda, inert atmosferada
- • Yorug'lik: UV ta'sirida parchalanadi
✅ Asosiy xulosalar
💎 Trigonal bipiramida: D₃ₕ simmetriya, 2 axial + 3 ekvatorial CO
⚛️ 18 elektron: Fe⁰ (d⁸) + 5×2 = 18 → juda barqaror
🔗 Sinergik bog'lanish: σ-donatsiya + π-backbonding
🔄 Berry pseudorotation: axial va ekvatorial CO almashinadi
🔬 FTIR: 2 ta cho'qqi (2022 va 2000 cm⁻¹)
🏭 Sanoat: Fe nanopartikullari, katalizatorlar sintezi