🔄 d-elektron konfiguratsiyalar
d¹ dan d¹⁰ gacha • Xund qoidasi • Yuqori va quyi spin • Pauli prinsipi
📋 Elektronlarning orbitallarga joylashish qoidalari
1. Pauli prinsipi
Bir atomda 4 ta kvant soni bir xil bo'lgan ikkita elektron bo'lishi mumkin emas. Har bir orbitalda ko'pi bilan 2 ta elektron (↑↓) bo'ladi.
2. Xund qoidasi
Elektronlar bir xil energiyali orbitallarga avval bir xil spin bilan, juftlashmagan holda joylashadi. Juftlashish faqat barcha orbitallar yarim to'lgandan keyin boshlanadi.
3. Energiya minimumi prinsipi
Elektronlar avval eng past energiyali orbitallarni to'ldiradi. Oktaedrik maydonda: avval t₂g, keyin e_g.
🎚️ d-elektron konfiguratsiyalar — interaktiv slayder
d4 — Yuqori spinli
4 ta toq e⁻e_g (+0.6Δ₀)
t₂g (−0.4Δ₀)
Misol:
Cr²⁺ [Cr(H₂O)₆]²⁺
Δ₀ kichik — 4-e⁻ eg ga chiqadi. Kuchsiz maydon.
Spin-formula: μ_s = √(n(n+2)) μB = 4.90 μB
⚡ Juftlashish energiyasi (P) vs Δ₀
Spin holati Δ₀ va P nisbatiga bog'liq. P — ikkita elektronni bir orbitalga juftlash uchun zarur energiya. Elektronlararo itarilish tufayli juftlashish energiya talab qiladi.
🧲 Magnit moment kalkulyatori
μ_s = √(n(n+2)) μB
4.90 μB
Ma'lumot:
- n=0: μ = 0 μB — d⁶ LS, d¹⁰ — diamagnit
- n=1: μ = 1.73 μB — d⁵ LS, d⁹ — Cu²⁺ komplekslari
- n=2: μ = 2.83 μB — d⁴ LS, d⁸ — Ni²⁺ komplekslari
- n=3: μ = 3.87 μB — d³, d⁷ HS — Cr³⁺, Co²⁺ (HS)
- n=4: μ = 4.90 μB — d⁴ HS, d⁶ HS — Cr²⁺, Fe²⁺ (HS)
- n=5: μ = 5.92 μB — d⁵ HS — Fe³⁺, Mn²⁺ (HS)
✅ Asosiy xulosalar
- Elektronlar Pauli, Xund va energiya minimumi qoidalari asosida joylashadi
- Yuqori spin (HS): Δ₀ < P — ko'p toq e⁻, paramagnit
- Quyi spin (LS): Δ₀ > P — kam toq e⁻, diamagnit
- d⁴−d⁷ konfiguratsiyalarda har ikkala holat ham mavjud bo'lishi mumkin
- Magnit moment: μ_s = √(n(n+2)) μB — faqat spin hissasi