🔷 Koordinator son va geometriya

KCh 2−12 • Poliedr modellari • VSEPR • Kepert modeli • 7 ta qism

📋 Koordinator son haqida

Koordinator son (KCh) — metall markaziga bevosita bog'langan donor atomlar soni. Bu kompleks birikmalarning eng muhim strukturaviy xarakteristikasi bo'lib, metallning elektron konfiguratsiyasi, ligand o'lchami va zaryadiga bog'liq. KCh 2 dan 12 gacha bo'lishi mumkin, eng ko'p uchraydigani — 4 va 6.

KCh 2−127 ta qismKepert + VSEPRMisollar bilan

📏

KCh = 2−4: Past koordinator sonlar

Asosiy

Chiziqli (D∞h), uchburchak (D₃h), tetraedrik (Td), kvadrat planar (D₄h) — sp, sp², sp³, dsp² gibridlanish

→

🔷

KCh = 5−6: O'rta koordinator sonlar

Muhim

Trigonal bipiramida (D₃h), kvadrat piramida (C₄v), oktaedrik (Oh) — eng ko'p uchraydigan geometriyalar

→

🪐

KCh = 7−12: Yuqori koordinator sonlar

Yuqori

Pentagonal bipiramida, antiprizma, dodekaedr, ikosaedr — 4d/5d metallar va f-elementlar

→

🔮

Kepert modeli

Model

Ligandlararo elektrostatik itarilish — nuqtaviy zaryadlar modeli, M−L−M burchaklarni bashorat qilish

→

📐

VSEPR komplekslarda

Nazariya

Valent elektron juftlari itarilishi — geometriyani bashorat qilish, stereokimyoviy faol juftlar

→

🔄

Berry psevdorotatsiyasi

Mexanizm

TBP ↔ kvadrat piramida o'zaro o'tish mexanizmi, Fe(CO)₅ misolida, NMR vaqt shkalasi

→

⚡

Yahn-Teller geometrik buzilishi

Buzilish

d⁴ va d⁹ konfiguratsiyalarda oktaedrik cho'zilish/siqilish, Cu²⁺ komplekslari misolida

→

📊 Koordinator son bo'yicha geometriyalar

KCh	Geometriya	Simmetriya	Gibridlanish	Xarakterli metallar	Misollar
2	Chiziqli	D∞h	sp	Cu⁺, Ag⁺, Au⁺, Hg²⁺ (d¹⁰)	[Ag(NH₃)₂]⁺
3	Uchburchak	D₃h	sp²	Pt⁰, Pd⁰ (d¹⁰)	[Pt(PPh₃)₃]
4	Tetraedrik	Td	sp³	Co²⁺, Zn²⁺, Fe²⁺	[CoCl₄]²⁻
4	Kvadrat planar	D₄h	dsp²	Ni²⁺, Pt²⁺, Pd²⁺ (d⁸)	[Ni(CN)₄]²⁻
5	Trigonal bipiramida	D₃h	sp³d	Fe⁰, Cu²⁺	[Fe(CO)₅]
5	Kvadrat piramida	C₄v	sp³d	VO²⁺, Cu²⁺	[VO(acac)₂]
6	Oktaedrik	Oh	d²sp³	Cr³⁺, Co³⁺, Fe²⁺/³⁺	[Co(NH₃)₆]³⁺
7	Pent. bipiramida	D₅h	sp³d³	Zr⁴⁺, Mo⁴⁺	[ZrF₇]³⁻
8	Kv. antiprizma	D₄d	sp³d⁴	Mo⁴⁺, W⁴⁺	[Mo(CN)₈]⁴⁻
9	Uch kal. trig. prizma	D₃h	—	Nd³⁺, Sm³⁺	[Nd(H₂O)₉]³⁺
12	Ikosaedr	Ih	—	La³⁺, Ce³⁺	[Ce(NO₃)₆]²⁻

🔷 Koordinator son kompleks birikmaning strukturaviy asosi — geometriyani, bog'lanish xarakterini va fizik-kimyoviy xossalarni belgilaydi