🔷 Trigonal bipiramida
KS = 5 • sp³d gibridlanish • 90° va 120° • Simmetriya: D₃h
📋 Asosiy ma'lumotlar
Geometrik xususiyatlar
- • Koordinatsion son: 5
- • Gibridlanish: sp³d
- • Valent burchaklar: 90° (aksial-ekv), 120° (ekv-ekv)
- • Simmetriya: D₃h
- • Ligandlar: 3 ekvatorial + 2 aksial
Gibridlanish sxemasi
s + px + py + pz + dz² → 5 ta sp³d gibrid orbital
3 tasi ekvatorial (120°), 2 tasi aksial (90°)
⭐ Misollar
| Formula | Nomi | Markaziy ion | Xususiyati |
|---|---|---|---|
| [Fe(CO)₅] | pentakarboniltemir(0) | Fe⁰ (d⁸) | Sariq suyuqlik, zaharli |
| [Ni(CN)₅]³⁻ | pentasiyanonikkolat(II) | Ni²⁺ (d⁸) | TBP yoki kvadrat piramida |
| [CuCl₅]³⁻ | pentaxlorokuprat(II) | Cu²⁺ (d⁹) | Yan-Teller buzilishi |
🔄 Berri psevdorotasiyasi
KS = 5 komplekslarda trigonal bipiramida va kvadrat piramida shakllari orasidagi energetik farq juda kichik (~5-10 kJ/mol). Bu ikki shakl Berri psevdorotasiyasi orqali bir-biriga aylanib turadi.
Trigonal bipiramida ⇄ Kvadrat piramida
✅ Asosiy xulosalar
- KS = 5, sp³d gibridlanish
- Ikki xil burchak: 90° va 120°
- 3 ta ekvatorial + 2 ta aksial ligand
- Kvadrat piramida bilan Berri psevdorotasiyasi
- Eng mashhur: [Fe(CO)₅]