Rh(I)
d⁸
16 e⁻
PPh₃
Wilkinson 1973
gidrogenlash
kataliz
kvadrat-tekis
🧪Formula
[RhCl(PPh₃)₃]
⚖️M massa
925.2 g/mol
💎Geometriya
Kvadrat-tekis
🎨Rangi
Pushti-qizil
⚛️Elektronlar
16 e⁻ (d⁸)
📋
Asosiy ma'lumotlar — Wilkinson katalizatori
CAS raqami
14694-95-2
Zichlik
1.38 g/cm³
Sistema
Monoklinik
Fazoviy guruh
P2₁/c
Eruvchanlik (benzol)
Yaxshi eriydi
Eruvchanlik (H₂O)
Erimaydi
Barqarorlik
Yuqori (havoda barqaror)
Rangi
Pushti-qizil kristall
⚗️ Katalitik xususiyatlari
🧬 Kvadrat-tekis geometriya
- • Rh⁺ — markaziy ion (4d⁸)
- • 1 × Cl⁻ — xlor ligandi
- • 3 × PPh₃ — trifenilfosfin ligandlari
- • Koordinatsion son: 4
- • 16 elektron: 2 ta elektron kam (18 emas!)
- • Bo'sh joy: kichik molekulalar kirishi mumkin
⚗️ Katalitik faollik
- • Gidrogenlash: alkenlarni alkanlarga aylantirish
- • Selektivlik: kamroq to'yingan alkenlar afzal
- • Sharoit: xona harorati, 1 atm H₂
- • Mexanizm: oksidativ birikish + migratsion inseratsiya
- • Katalitik sikl: 5 bosqich
✅ Asosiy xulosalar
⚗️ Gidrogenlash katalizatori: alkenlarni selektiv gidrogenlash uchun klassik katalizator
⚛️ 16 elektron (d⁸): kvadrat-tekis, 2 ta elektron kam — bo'sh koordinatsion joy
💎 Kvadrat-tekis: Rh(I), 3 ta PPh₃ + 1 ta Cl⁻ ligandlari
🔗 PPh₃ ligandlari: kuchli σ-donor + kuchsiz π-akseptor
⚗️ Katalitik sikl: 5 bosqich — dissotsiatsiya, oksidativ birikish, inseratsiya, eliminatsiya
🏆 Nobel 1973: Wilkinson (Fischer bilan birga) organometallik kimyo uchun