🏠›d-orbitallar›Tugun tekisliklari

📐 Tugun tekisliklari va burchak tugunlari

Radial tugunlar • Burchak tugunlari • Sehrli burchak • ψ = 0 sirtlar

📋 Tugunlar — elektron zichligi nolga teng bo'lgan sirtlar

Tugun (node) — to'lqin funksiyasi ψ = 0 bo'lgan fazoviy nuqtalar to'plami. d-orbitallar uchun tugunlar ikki turga bo'linadi: radial tugunlar (r ga bog'liq) va burchak tugunlari (θ, φ ga bog'liq). 3d orbitallar uchun radial tugunlar soni = n−l−1 = 3−2−1 = 0. Barcha tugunlar burchak tugunlari — tekislik yoki konus shaklida.

🔍 Orbital tanlang

dxy orbital — tugunlari

xz tekisligi

y = 0

Butun xz tekisligi bo'ylab ψ = 0. Bu tekislikda elektron zichligi nolga teng.

yz tekisligi

x = 0

Butun yz tekisligi bo'ylab ψ = 0. x va y o'qlarining o'zi tugun chiziqlari.

Tugunlar soni

2 ta burchak tuguni, 0 ta radial tugun

Formula

ψ ∝ xy → x=0 yoki y=0 bo'lganda ψ=0

Izoh

dxy orbital uchun o'qlarning o'zi tugun tekisliklari. Bo'laklar o'qlar orasida 45° da joylashgan.

🧮 Radial va burchak tugunlari

Radial tugunlar

• Soni: n − l − 1
• 3d uchun: 3−2−1 = 0 (radial tugun yo'q)
• 4d uchun: 4−2−1 = 1 (1 ta radial tugun)
• Shakli: Sferik sirtlar (r = const)
• Radial tugunlar orbitalning o'lchamini belgilaydi

Burchak tugunlari

• Soni: l (orbital kvant soni)
• d-orbital uchun: l=2 → 2 ta burchak tuguni
• Shakli: Tekislik (dxy, dxz, dyz, dx²−y²) yoki konus (dz²)
• Burchak tugunlari orbitalning shaklini belgilaydi

💡 Jami tugunlar soni:

Jami = n − 1. 3d uchun: 3−1 = 2 ta tugun. Barchasi burchak tugunlari (radial tugunlar soni 0). 4d uchun: 4−1 = 3 ta tugun (2 burchak + 1 radial).

← Taqqoslash d-orbital energiyasi →