📋Kristall maydon nazariyasi mohiyati
Kristall maydon nazariyasi (KMN) (1929, Hans Bethe) — metall-ligand bog'lanishini sof elektrostatik o'zaro ta'sir deb qaraydi. Ligandlar manfiy nuqtaviy zaryadlar sifatida markaziy metall ioni d-orbitallarini fazoda notekis itaradi, natijada 5 ta degenerat d-orbital turli energetik sathlarga ajraladi.
Oktaedrik maydon (Oh):
Ligandlar o'qlar bo'ylab keladi. Natijada d_z² va d_x²-y² (e_g sathi) +0.6Δₒ ga ko'tariladi, d_xy, d_xz, d_yz (t₂g sathi) esa -0.4Δₒ ga pasayadi.
Tetraedrik maydon (Td):
Ligandlar burchaklar oralig'idan keladi. Oktaedrga teskari ajralish: t₂ yuqoriga (+0.4Δₜ), e pastga (-0.6Δₜ) tushadi.
Δₜ ≈ 4/9 Δₒ (barcha tetraedrlar yuqori spinli bo'ladi).
Spektrokimyoviy qator va maydon kuchi
Ligandlarning maydon kuchi bo'yicha tartibi(4 ta)
| Ligandlar ketma-ketligi | Maydon kuchi | Spin holati | Δ va P nisbati |
|---|---|---|---|
I⁻ < Br⁻ < S²⁻ < SCN⁻ < Cl⁻ < NO₃⁻ < F⁻ | Kuchsiz maydon | Yuqori spin (High-spin) | Kichik Δ (Δ < P) |
OH⁻ < C₂O₄²⁻ < H₂O | O'rtacha maydon | Oraliq holat | O'rtacha Δ |
NCS⁻ < CH₃CN < py < NH₃ < en | Kuchli maydon | Quyi spin (Low-spin) | Katta Δ (Δ > P) |
bpy < phen < NO₂⁻ < PPh₃ < CN⁻ < CO | Eng kuchli maydon (π-akseptor) | To'liq quyi spin / Diamagnit | Maksimal Δ |